اسناد هیئت - هیئت‌ها فراتر از تجمع‌های دینی‌‌اند

جامعه- احیاء: توجه به شئون اجتماعی اسلام و ارتقاء کارکرد هیئات مذهبی از تظاهرات مناسکی صرف به یک کانون فرهنگی ـ مذهبی، از دغدغه‌هایی است که فعالان و مصلحان فرهنگی و اجتماعی همواره با آن سر و کار داشته‌اند. طرح ایجاد رابط فرهنگی در هیئات مذهبی نیز از سال ۱۳۹۲ ش. در راستای این دغدغه‌ها و به منظور ایجاد یک رکن در کنار سایر ارکان هیئت، برای تحصیل کارکردهای پرورشی و تربیتی، حماسی و انگیزشی، سیاسی، کارکرد روانی، تعالی‌جویی و فضیلت‌طلبی، پر نمودن اوقات فراغت، مساعدت، دستگیری و انفاق و... در ادارة کل تشکل‌های دینی و معاونت امور فرهنگی و تبلیغ سازمان تبلیغات اسلامی پیگیری می‌شود.
در گفت‌وگو با «رضا معممی‌مقدم»، مدیر کل تشکل‌های دینی و مراکز فرهنگی سازمان تبلیغات اسلامی، دربارة ضرورت و اهداف این طرح پرسیدیم.

احیاء: با توجه به‌شناختی که ازسوابق کاری و فرهنگی جنابعالی داریم نقش ویژه و منحصر بفرد شما در نهاد سازی دینی مثل راه اندازی شورای هیئات مذهبی و کانون مداحان و ستاد ساماندهی شئون فرهنگی وتقویت طرح و برنامه تشکلهای شاخص برای ما کاملا روشن است لذا با توجه به طرح موضوع شناسایی و ساماندهی «رابط فرهنگی» در هیئات مذهبی بفرمایید «رابط فرهنگی هیئت» در کنار ارکان دیگر هیئت یعنی «مسئول هیئت»، «واعظ»، «مداح» و «مربی قرآن» تعریف شده‌اند. لطفاً بفرمایید که رابط فرهنگی هیئت دقیقاً به چه کسی اطلاق می‌شود؟
رابط فرهنگی هیئت یعنی مسئول فرهنگی، یعنی سرباز با نام امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف یعنی فرد بصیر، یعنی کسی که به شئون اجتماعی اسلام توجه دارد. در آخر سورة آل عمران آمده است: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ ال عمران»؛ «ای اهل ایمان صبور باشید و یکدیگر را به صبر سفارش کنید و با یکدیگر در ارتباط باشید و از خدا بپرهیزید، شاید که رستگار شوید.»
«رابِطُوا»، از مادۀ «ربط» است که به باب مفاعله برده شده و مصدرش مرابطه است. مرابطه معنى وسیعى دارد و هر گونه آمادگى براى دفاع از خود و جامعة اسلامى را شامل مى‌شود. در فقه اسلامى نیز در باب جهاد بحثى با عنوان مرابطه یعنى آمادگى براى حفظ مرز‌ها در برابر هجوم احتمالى دشمن دیده مى‌شود که احکام خاصى براى آن بیان شده است.
در بعضى از روایات به علما و دانشمندان نیز «مرابط» گفته شده است. امام صادق علیه‌السلام طبق روایتى مى‌فرماید: «علماء شیعتنا مرابطون فى الثغر الذى یلى ابلیس و عفاریته و یمنعونه عن الخروج على ضعفاء شیعتنا و عن ان یتسلط علیهم ابلیس»؛ «دانشمندان پیروان ما همانند مرزدارانى هستند که در برابر لشکر ابلیس صف کشیده‌اند و از حمله کردن آن‌ها به افرادى که قدرت دفاع از خود ندارند جلوگیرى مى‌کنند». علامه طباطبایی در خصوص این آیه در تفسیر المیزان بیست صفحه توضیح دارند.

احیاء: رابط فرهنگی هیئت دقیقاً چه نقشی را باید در هیئت ایفا کند؟
اجازه دهید با ذکر داستانی این چرایی را تبیین کنم. لویی شانزدهم در محوطة کاخ خود مشغول قدم زدن بود که سربازی را کنار یک نیمکت و در میان فضای آزاد در حال نگهبانی دید، از او پرسید: «اینجا از چه چیزی نگهبانی می‌کنی؟»
سرباز که دستپاچه شده بود جواب داد: «قربان! افسر گارد من را اینجا گذاشته و به من گفته خوب مراقب باشم». لویی کمی فکر کرد؛ سپس افسر گارد را صدا زد و پرسید: «این سرباز چرا این‌جاست؟»
افسر گفت: «قربان نقشة قرار گرفتن سرباز‌ها سر پست‌ها را افسر قبلی به من داده، من هم به‌‌ همان روال کار را ادامه دادم!»
او که شگفت‌زده شده بود، سر نخ را دنبال می‌کرد. اما هر بار به نفر دیگری هدایت می‌شد. تا این‌که مادرش متوجة کنجکاوی پسرش شد، او را صدا زد و گفت: «من علت را می‌دانم. زمانی که تو سه‌ساله بودی، این نیمکت را رنگ زده بودند و پدرت به افسر گارد گفت که نگهبانی را اینجا بگذارند تا تو روی نیمکت ننشینی و لباست رنگی نشود. از آن روز ۴۱ سال می‌گذرد، اما کسی به افسر نگفته است، دیگر نیازی به نگهبانی نیست.»
یا مثلاً نذر نمک امام‌زاده صالح که می‌گویند درگذشته‌های دور به دلیل عدم دسترسی به وسیلة نقلیه و صعب‌العبور بودن تجریش در زمستان، زائران با خود نمک می‌آوردند و در مسیر می‌پاشیدند؛ تا راه را برای دیگر زائران باز کنند و از آن تاریخ به بعد، نمک هم جزو نذریات این بقعه شد؛ اما هنوز هم ادامه دارد. یا نذر شمع در عصری که تهران و خیلی شهر‌ها آلودگی نوری دارند! یعنی نور و روشنایی بیش از حد استاندارد جهانی است باز مردم شمع نذر می‌کنند!
ببینید اگر قائل باشیم که هیئات مذهبی یکی از علل محدثه و پیدایش انقلاب هستند، این علت باید علت مبقیه هم باشد؛ اما با توجه به مسائل مختلف فرهنگی و اجتماعی یک هیئت به صرف اقامة عزا نمی‌تواند حافظ انقلاب باشد. تشکل‌های دینی و هیئات مذهبی اگر فرزند زمان خودشان نباشند محکوم به نابودی‌اند. لذا در بازتعریف رسالت هیئات‌، تعاریف جدیدی از هویت، فلسفه و کارکرد هیئت‌های مذهبی ضروری است.
برای مقابله با جنگ نرم احتیاج به قدرت نرم داریم و قدرت نرم ما در نهادهای دینی مردمی کشور نهفته است. تنها دستگاه مأذون از سوی مقام معظم رهبری برای ورود به عرصة تشکل‌های دینی، سازمان تبلیغات اسلامی است. نام سازمان تبلیغات اسلامی با تشکل‌های دینی و انقلابی از جمله هیئات مذهبی عجین شده است. در اساس‌نامه‌های مختلف این سازمان در طول سال‌های گذشته، همواره به این نهاد دینی توجه ویژه‌ای شده است.

احیاء: شما که می‌فرمایید کارکرد هیئات مذهبی فقط اقامة عزا نیست، در افق اقدامات این نهاد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و مذهبی چه می‌بینید و چه کارکردهایی برای آن قائل‌اید؟
پاسخ این پرسش در کلام رهبر ژرف‌اندیش انقلاب چنین آمده است: «دنبال این‌اند که فکر توحیدی را، فکر ولایت را، محبت اهل‌بیت را، محبت به قرآن را، تعصب و غیرت نسبت به مبانی دینی و اعتقاد به مبارزه با ظلم را، اعتقاد به قبح و زشتی ظلم‌پذیری را از دل این مردم با انواع حیله‌ها بیرون بکشند. انواع و اقسامش را دارند انجام می‌دهند و آن را بیان هم می‌کنند.»
به نظرم هیئت مذهبی تشکل دینی است که با ماهیت مردمی، غیر حزبی و غیر انتفاعی، متشکل از اقشار مختلف اعم از زن و مرد بوده که اساساً با محوریت ترویج فرهنگ قرآن و عترت به برگزاری مراسم در مناسبت‌های مذهبی (اعیاد مذهبی، موالید و وفیات ائمة معصومین) می‌پردازد و با هدف زنده نگه‌داشتن سنت عزاداری در طول سال و به صورت خاص در ایام شهادت سید و سالار شهیدان حضرت ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام تحت ساختار مردمی و زیر نظر هیئت امنا فعالیت می‌کند.
کارکرد هیئات فقط تظاهرات مناسکی مثل سیاه پوشیدن و دسته‌روی نیست؛ بلکه یک کانون فرهنگی ـ مذهبی مراد است. حتماً تعریف امروز ما از هیئت با تعریف دیروز متفاوت است. هیئات مذهبی به مهندسی مجدد نیاز دارند تا پاسخگوی قشر جوان، فعال و پرسشگر جامعه باشند. از منظر جامعه‌شناختی، اگر بخواهیم شأن واقعی و کارکرد حقیقی هیئت‌های مذهبی را در جامعه بدانیم، باید به آن‌ها به عنوان نهادهایی اجتماعی و فرا‌تر از یک تشکل یا تجمع دینی بنگریم.
همة ارکان هیئت اعم از واعظ، مداح، مربی قرآن و مسئول فرهنگی باید به‌روز شوند. منبر و خطابه که در زمان‌های گذشته از سوی دانشمندان، فضلا و علما ارائه می‌شد برای حضور در عرصة کنونی، بایست کیفیت و محتوایی مطابق با زمان بیابد. تعریف جدیدی از هویت، فلسفه و کارکرد هیئت مذهبی باید ارائه شود. ما سعی خواهیم کرد هیئت‌های مذهبی توأمان، کارکرد‌های مؤثر مذهبی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی (نه جناحی) ایفا کنند.

احیاء: شما بازتعریف هویت و کارکردهای جدید هیئات مذهبی را با چه دلایلی مطرح می‌کنید؟ ضرورت این هویت‌یابی و تحصیل کارکردهای جدید چیست؟ چه کارکردهایی مدنظر شماست؟
هیئت کارکردهای متفاوتی دارد که باید احیا شود؛ تا با احیای آن مانع از مسخ و خنثی‌ شدن هیئت شویم. یکی از کارکردهای مهم هیئت عزاداری، کارکرد آموزشی یا‌‌ همان دانش‌افزایی و انتقال بایسته‌ها در خلال برگزاری و انجام مراسم آن است. در هیئت با استفاده از رسانة منبر و سخنرانی چهره‌به‌چهره و نفس‌به‌نفس معمولاً معارف دینی، تاریخ اسلام و احکام و اخلاق به مخاطب آموزش داده می‌شود. تقویت ایمان، مبانی دینی و معنوی مردم و جوانان در کاهش آسیب‌ها مؤثر بوده و کسی که از پایه‌های دینی و ارزشی قوی برخوردار است، به‌طور حتم هیچ موقع به دنبال مسائل سوء فرهنگی و ناهنجاری‌ها کشیده نمی‌شود.
کارکرد پرورشی و تربیتی، کارکرد حماسی و انگیزشی، کارکرد سیاسی (نه جناحی)، کارکرد روانی، تعالی‌جویی و فضیلت‌طلبی، پر نمودن اوقات فراغت، مساعدت، دستگیری و انفاق. مثلاً کارکرد سیاسی آن‌قدر اهمیت دارد که حضرت امام راحل می‌فرمایند: «این جنبة سیاسی این مجالس بالا‌تر از همة جنبه‌های دیگری است که هست.»
امروز صدای «هل من ناصر ینصرنی» حسین‌بن‌علی که سمبل مکتب تشیع است، راه و روش معینی را فریاد می‌زند و از طرفی هم نفى‌کنندة راه و روش موجود معین دیگر است.
نابودی هر پدیده‌ای زمانی فرا می‌رسد که آن پدیده‌، قدرت رویش، پویش و به‌روز رسانی با محیط خود را از دست بدهد. در یک چشم‌انداز کلی و جامع، هیئت‌های مذهبی در عصر حاضر با توجه به دلایلی که دربارة «بحران رسالت و مهندسی مجدد هیئت‌های مذهبی» مطرح شد، اگر چاره‌اندیشی نکنند از بین خواهند رفت.
آقای دکتر «قاسم واثقی» دربارة ضرورت مهندسی مجدد هیئات چه زیبا فرموده بودند: «در چنین شرایطی، هیئت‌ها اگر دوباره هویت‌یابی و مهندسی نشوند، دچار فرسودگی و احیاناً مرگ سازمانی می‌شوند؛ به همین لحاظ، برای حفظ هویت و اثبات فلسفة وجودی خود و پاسخ‌گویی به نیازهای عصر حکومت‌داری اسلام و همراهی و تعامل مؤثر با نظام مقدس جمهوری اسلامی باید در امور زیر، دوباره تعریف شوند:
گام‌هایی باید برداشته شود که اهم آن‌ها به شرح زیر است:
۱. تدوین رسالت و فلسفة وجود هیئت‌های مذهبی
۲. تبیین، ترویج و گفتمان‌سازی از رسالت هیئت‌های مذهبی
۳. سازماندهی مناسب هیئت‌ها در چارچوب رسالت
۴. تدوین چشم‌انداز هیئت‌های مذهبی
۵. تهیه و تدوین راهبرد‌ها برای تحقیق اهداف چشم‌اندازی
۶. طرح‌ریزی و برنامه‌ریزی برای اجرای راهبرد‌ها
۷. تهیه سازوکارهای اجرایی راهبرد‌ها، از جمله:
۷. ۱. انجام مطالعات و پژوهش‌های مورد نیاز
۷. ۲. تنظیم روابط و تعامل هیئات مذهبی با دستگاه‌های رسمی
۷. ۳. تربیت کادر مدیریت هیئت مذهبی در مدارس و حوزه‌های علمیه»
البته الان تعدادی از هیئات شاخص این ویژگی‌ها را دارند و ما سعی خواهیم کرد موارد مشابه زیاد شود.

احیاء: کارکردهایی که شما برای هیئات مذهبی ذکر می‌کنید، در مقام نظر عالی است؛ اما فکر نمی‌کنید که این‌ها کمی دور از دسترس باشند؟ به گمانم مخاطبان هیئت هم از حسینیه و هیئت محله‌شان چنین انتظاراتی را ندارند؟ توقع شماازهیات بیش ازاقامه مراسم دینی است؟
وظیفه ما گفنمان سازی است واز سویی همان‌طور که ماهیت مسجد فقط برای اقامة نماز نیست، هیئات مذهبی هم که عمدتاً حول محور تعظیم آیین‌ها و مناسبت‌های مذهبی و دینی مخصوصاً تکریم مقام حضرات معصومین علیهم‌السلام و برگزاری مراسم سوگواری حضرت ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام شکل گرفته‌اند، می‌توانند منشأ تحولات و خدمات، و پایگاه فعالیت‌های گستردة فرهنگی ـ مذهبی باشند. هر قدر این فعالیت‌ها و کارکرد‌ها تنوع بیشتری داشته باشد، مسلماً از جذابیت و اقبال بیشتری برخوردار شده و مورد استقبال گسترده‌تری از سوی تمامی اقشار جامعه، به‌ویژه قشر جوان قرار خواهد گرفت؛ که نتیجة آن افزایش اعتقادات مذهبی و دین‌باوری در سطح جامعه است.
از منظر جامعه‌شناختی، همان‌طور که قبلاً اشاره کردم، اگر بخواهیم شأن واقعی و کارکرد حقیقی هیئت‌های مذهبی را در جامعه بدانیم، باید به آن‌ها به عنوان نهادهایی اجتماعی و فرا‌تر از یک تشکل یا تجمع دینی بنگریم که صرفاً به منظور و با هدف نشر و تعظیم آداب و رفتارهای دینی شکل گرفته‌اند. ضمن این‌که محدود کردن دامنة فعالیت‌های هیئت‌های مذهبی به برخی آداب صرفاً مذهبی، به معنای غفلت و چشم‌پوشی از توانمندی‌ها و پتانسیل‌های ارزشمند آن‌ها در حوزه‌های دیگر است.
به تعبیر امروزی‌تر، هیئات مذهبی، سازمان‌های غیر دولتی خودجوش و کاملاً مردمی‌اند که مبتنی بر باور‌ها و اعتقادات ناب دینی مردم شکل می‌گیرند، اما کارکردی فرا‌تر از یک تجمع دینی ساده می‌یابند.

احیاء: کارکردهایی را که شما بیان می‌کنید، به‌نوعی دغدغه‌های مربوط به سبک زندگی دینی را هم در بر می‌گیرد.
رهبری در دیدار امسال با مداحان فرمودند: «ما امکانات منحصربه‌فردی داریم... ما وسیله‌هایی داریم که این وسیله‌ها منحصربه‌فرد است؛ یکی از آن‌ها همین شما جامعة مداح هستید، این مخاطبة چهره‌به‌چهره و روبه‌رو و استفادة از ابزار هنر برای انتقال مفاهیم به مخاطبین در شکل انبوه آن یکی از وسایل منحصربه‌فردی است که ما داریم، آن‌ها ندارند. این منبر‌ها یکی از آن وسایل منحصربه‌فرد است؛ این مجالس روضه‌خوانی همین‌جور؛ این هیئات مذهبی همین‌جور. اگر محتوا و مضمون منبرهای ما، مداحی‌های ما، هیئت‌های ما، نوحه‌خوانی‌های ما، محتوا و مضمون شایسته‌ای باشد، هیچ وسیله‌ای نمی‌تواند با آن‌ها مواجهه و مقابله بکند، یعنی کاملاً منحصربه‌فرد است؛ ببینید، فرصت، این است؛ این فرصت را نباید ضایع کرد؛ این امکان را نباید از دست داد.
بد‌تر از، از دست ‌دادن این فرصت، این است که ما آن را در راه بد مصرف کنیم. اگر جلسة مذهبی ما و خوانندگی و مداحی ما، یا منبر ما به این نتیجه منتهی بشود، از پای منبر، بی‌اعتقاد به آینده و ناامید از آینده بلند شوند، ما این فرصت را هدر داده‌ایم و کفران کرده‌ایم این نعمت را؛ اگر از پای منبر ما یا مداحی ما مردم در حالی بلند شوند که هیچ‌گونه آگاهی نسبت به وضع خودشان و وظایف خودشان پیدا نکرده باشند، ما این فرصت را از دست داده‌ایم.»
برای آن‌که هیئات مذهبی با تعریف و رویکردی که بدان اشاره شد، به جایگاه واقعی و سزاوار و بایستة خود برسند و نقش خطیر خود را در همة ابعاد به‌ویژه در فرآیندهای اجتماعی بخوبی ایفا کنند، این سؤال مطرح است که چرا ما باید عزاداری کنیم؟ هدف از این‌که ما در قالب هیئات، دور هم جمع شده و عزاداری می‌کنیم چیست؟ آیا عزاداری هدف است یا راهکار؟
امام حسین برای رسیدن به آن اهداف والا و مقدس قیام کرد: «انَّما خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْاصْلاحِ فى امَّةِ جَدّى، ارید ُانْ امُرَ بِالْمَعْروفِ وَ انْهى ‏عَنِ الْمُنْکَرِ و َاسیرَ بِسیرَۀِ جَدّى وَ ابى»؛ «قیام من قیام اصلاح‌طلبى است. قیام و خروج کردم براى این‌که مى‏خواهم امت جد خودم را اصلاح کنم. من مى‏خواهم امر به‌ معروف و نهى از منکر کنم».
از اینجا فلسفة این‌همه دستور اکید ائمة اطهار برای زنده ماندن عاشورا و اجر عظیمی که برای عزاداری سید الشهدا در نظر گرفته شده است را می‌فهمیم.
حجه الاسلام سید حسین موسوی مطلبی دارند «آیا می‌توان ادعای حسینی بودن کرد و نسبت به معضلات و ناهنجاری‌های اجتماعی و فرهنگی بی‌تفاوت بود؟ آیا می‌-توان بین حسینی بودن و حرکت نکردن برای اصلاحات اجتماعی را جمع کرد؟ خون چه کسی مقدس‌تر از خون پاک امام حسین است؟ این خون مقدس در راه امر به معروف و نهی از منکر و اصلاح مفاسد اجتماعی و فرهنگی و سیاسی ریخته شد و در رگ‌های حیات بشر جاری شد.
امروز صدای هل من ناصر حسین بن علی که سمبل مکتب تشیع است راه و روش معینی را فریاد می‌زند و از طرفی هم نفى کننده راه و روش موجود معین دیگرى است.
ما نمى‏خواهیم حس امربه‌معروف و نهى ازمنکر، احساس شهادت، احساس جهاد و استکبار ستیزی، احساس فداکارى در راه حق، در ما فراموش بشود؛ نمى‏خواهیم روح فداکارى در راه حق در ما بمیرد.
ما به هیئت نمی‌رویم که فقط عزاداری کرده باشیم، بلکه می‌رویم تا در طریق تکامل و انسانیت گام برداریم؛ و انسان بودن یعنی دوستدار خوبی‌ها بودن و در مسیر تحقق آن‌ها حرکت کردن را بیاموزیم مجالس مذهبی نمادی برای یک خاطره نیست بلکه محلی برای حرکت است.
ما به هیئت می‌رویم تا دشمن بدی‌ها و ظلم‌ها بودن و در راه نابودی و محو آن‌ها قدم برداشتن را بیاموزیم و نسبت به فساد فرهنگی بی‌تفاوت نبودن و خود را هر لحظه در معرکه عظیم نبرد حق و باطل مسئول دانستن را تمرین کنیم.
ضمن اینکه محدود کردن دامنه فعالیت هیئت‌های مذهبی به برخی آداب صرفاً مذهبی، به معنای غفلت وچشم پوشی ازتوانمندی‌ها و پتانسیل‌های ارزشمندآن‌ها درحوزه-های دیگر است.»
اگر جلسات مذهبی ما از تمامی ظرفیت‌ها و درس‌های حماسه کربلا استفاده کند و پی به تمام کارکردهای خود ببرد در این صورت محتوای صواب و مطلوبی را به مخاطبان ارائه خواهد داد. بی‌شک در این‌گونه جلسات افراد آگاه و بصیر و مکتبی تربیت خواهند شد واز منظومه آنچه که گفته شد رسالت هیئات را مشخص می‌کند که تقویت محبت بین مردم با ذوات مقدسه جهت حرکت بسوی حیات طیبه است.
احیاء: در حال حاضر تعداد هیئات مذهبی و ارتباط شورای هیئات با رابطان فرهنگی چگونه است؟
سازمان تبلیغات سه وظیفة هدایت، نظارت و حمایت از هیئات مذهبی را بر عهده دارد. نظارت بر ۹۱ هزار هیئت مذهبی می‌سر نمی‌شود، مگر به یاری شوراهای هیئات مذهبی. این شورا که در ۴۲۰ شهرستان و شعبه، ۳۱۶۷ عضو دارد، نقش به‌سزایی در هدایت تشکل‌های مردمی داشته است. هیئت‌های مذهبی با توجه به مردمی بودن کارکرد خوبی در ارتقاء سطح فرهنگی مردم بر عهده دارند. در این زمینه اکنون نیاز به توجه بیشتری به این مجموعه‌ها و تشکل‌های مردمی است. برای رویش و پویش در برنامة هیئات، سازمان و شورا به این نتیجه رسید که مسئولان هیئات یک معاون و کار‌شناس فرهنگی هم داشته باشند؛ تا بتوانند باعث تقویت بعد فرهنگی هیئت شوند.

احیاء: واقعاً وجود رابط فرهنگی هیئت نیاز است؟ با توجه به وجود مسئول هیئت و سایر ارکان هیئت، چه لزومی به رابط فرهنگی است؟
اگر خیمه‌ای با یک عمود بر پا شود فضای کمتری را می‌تواند در بر بگیرد؛ اما اگر همین خیمه در اطراف عمودهای کوتاه‌تری نیز داشته باشد، هم خیمه چندبعدی می‌شود، هم فضای قابل استفاده‌تری را در اختیار می‌گذارد. آیا یک مجموعه و سازمان چون رئیس دارد همة فشار‌ها باید به ایشان منتقل شود؟ نیاز به معاون فرهنگی و معاون مالی ندارد؟ اصولاً رؤسای موفق به دنبال معاون خوب و توانمند هستند. یک مسئول خوب و فهیم هیئتی به دنبال روحانی، مداح، مربی قرآن و مسئول فرهنگی خوب برای هیئتش می‌باشد. رابط فرهنگی که توسط مسئول هیئت معرفی می‌شود، نقش اتاق فکر و طرح و برنامه را دارد.
سه سال پیش، یکی از تشکل‌های شاخص که اگر اولین اجتماع باشکوه در برنامة معظم ایام فاطمیه کشور نباشد، دومین اجتماع است، خدمتشان بودیم. ایشان گزارش داد که ۱۰ هزار نفر در مصلی آن شهر جمع می‌شوند و واعظان تراز اول و ذاکران مطرح، فیض می‌دهند. از ایشان سئوال کردم: سخنران‌ها در مورد چه موضوعاتی سخنرانی می‌کنند؟ گفت: «هر چه بخواهند». پیشنهاد دادم، خوب است که مجالس ما بر اساس مسئله‌محوری و حل آن باشد. متذکر شدم وضعیت فرهنگی منطقة شما از حیث تقلید از مجتهد با تأخیر انجام می‌شود، روابط دختر و پسر شیوع دارد و طلاق هم اوج گرفته است. اگر در آن ۱۰ شب به خطبا گزارشی از وضعیت فرهنگی و اجتماعی بدهید و هر شب را موضوع‌بندی کنید، اثرپذیری بیشتر خواهد بود. بنابراین موضوعات را احصا کردیم و در تبلیغات هم لحاظ شد که هر واعظ دربارة چه مباحثی صبحت می‌کند. ایشان بعداً که بنده را دید گفت چقدر استقبال از محتوا و رضایت مخاطبان خوب شد. این یکی از کارهای رابط فرهنگی است.

احیاء: رابط یا مسئول فرهنگی هیئت چگونه انتخاب می‌شود؟
رابط می‌تواند از فرهیختگان متعهد و متخصصی که علاوه بر دغدغه‌های دینی، تعالی و پیشرفت روزافزون اندیشه‌های دینی را مدنظر دارند، باشد؛ تا در برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری، هدایت و نظارت عملکرد هیئات مذهبی، مسئول هیئت را معاونت کند و مسئولان هیئت‌ها برای جلب مشارکت آن‌ها اقدام و تلاش کنند. فراموش نکنیم که استفاده و بهره‌مندی هیئت‌ها از نظرهای کار‌شناسانه و هدایتگر محققان حوزه و دانشگاه، نه‌تن‌ها آن‌ها را در امر ترویج و تعمیق بهتر و کامل‌تر اندیشه‌های دینی رهنمون خواهد بود، آن‌ها را در نقش‌آفرینی در سایر حوزه‌های اجتماع نیز کمک خواهد کرد، از سوی دیگر باعث جذب طبقة فرهیخته به مجالس مذهبی خواهد شد. البته بسته به توان هیئت و سطح برخورداری هیئات، سطوح توانمندی رابطین هم متفاوت خواهد بود. این رابط که اتاق فکر هیئت است توسط مسئول هیئت انتخاب می‌شود.

احیاء: توقع شما از رابط فرهنگی چیست؟ ایا این اقدامی عملی برای کاهش آسیبهای عزاداری است؟

بنده به عنوان پیشگام گفتمان‌سازی دربارة آسیب‌های عزاداری از سال ۱۳۷۹ ش. امروز معتقدم بعضی از آسیب‌شناسی‌های مطروحة عزاداری، نیازمند آسیب‌شناسی است و متأسفانه منجر به هیئت‌هراسی شده است. رابط فرهنگی یعنی ایجاد مدیریت انگیزش و ابتکاردر هیئات و بستر سازی برای ظهور و بروز فعالیتهای فرهنگی و کشف مزیت نسبی هیئت مأموریت مدنظر ما برای ساماندهی رابطین فرهنگی این است که رابط، هیئت را به سوی تراز اسلامی سوق دهد؛ تا جریان‌ساز فرهنگی باشد و کارکردهای تازه‌ای را برای هیئت تعریف کند. رابطین فرهنگی می‌توانند یک نهضت اسلامی برای تحکیم و گسترش گفتمان قرآن، امام‌شناسی و انقلاب اسلامی و رشد فضایل بر پا کنند.

احیاء: به عنوان آخرین سؤال، درخصوص طرح ایجاد رابط فرهنگی در هیئات مذهبی اگر مطلبی هست که از منظر سؤالات مغفول مانده است، بفرمایید.
به‌راستی چرا در بعضی از جلسات بعد از گذشت چندین سال مخاطب رشد نمی‌کند و با ایدئولوژی و تفکر شیعی آشنا نمی‌شود؟ امام خامنه‌ای در این زمینه می‌فرمایند: «منبر‌ها و سخنرانی‌های جلسات شما سازنده باشد؛ یعنی به‌گونه‌ای باشد که اگر کسی مثلاً سه سال در هیئت شما رفت و آمد می‌کند، بعد از این مدت، عوام از این جلسه بیرون نرود؛ فهمیده و آگاه و با معلومات خارج شود. منبر باید آدم‌ساز و فکرساز باشد البته من این نکته را باید به منبری‌ها بگویم و می‌گویم؛ اما به شما هم باید بگویم چون شما سخنران را انتخاب می‌کنید....»
متأسفانه بسیاری از متدینین و پیروان ذوات اهل‌بیت، گریه بر اهل‌بیت را تنها هدف تلقی کرده‌اند و فقط برای زخم‌ها و مصیبت‌های آنان گریه می‌کنند. در این باره معمار کبیر انقلاب اسلامی امام خمینی می‌فرمایند: «یک مطلبی هم که بین همة ما باید باشد، این است که این نکته را به مردم بفهمانیم: همه‌اش قضیه این نیست که ما می‌خواهیم ثواب ببریم... باید این نکته هم به مردم گفته شود، تذکر داده شود که آقا قضیة روضه‌خوانی قضیه این نیست که من یک چیزی بگویم و یکی هم گریه کند». با توجه به کمیت متراکم و شبکه گسترده هیئات مذهبی متاسفانه سرانه حمایت از هیئات مذهبی از جمله تغذیه فکری و برگزاری دوره‌های اموزشی واعزام اساتید و مبلغ به هیئات مطلوب نیست این حرکت نیازمند عزم ملی و مدیریت جهادی مجلس شورای اسلامی و دولت و هیئات مذهبی است واگر مسئولین عالی نظام حمایتهای نرم افزاری و سخت افزاری لازم را بخاطر هزینه‌هایی که کادر سازی و تربیت هیئات مذهبی در سه محور تربیت فرهنگی و تربیت سیاسی و تربیت بصیرتی دارد معمول دارند فتح الفتوحی را در عرصه عملیات فرهنگی و کاهش اسیبهای اجتماعی را انشالله شاهد خواهیم بود.