اسناد هیئت - حضرت زهرا (س) مبدع اصلی فلسفه کودک اند نه غرب

امروز موضوع «فلسفه برای کودک » به عنوان حرف اول در عرصه تربیت در دنیا مطرح است. این طرح کاملا زیبا، روشمند و دقیق در نحوه تربیتی حضرت زهرا سلام الله علیها پیاده می شد و کودک را به سمت «تفکر»، «کسب مهارت فکرکردن» و«نقد و بررسی» سوق می داد.

ناهید طیبی، مدیر مسئول دوفصلنامه مطالعات زنان و خانواده گفت: وقتی شخصی جنبه الگویی برای جامعه پیدا می کند و اسوه می شود، اینگونه نیست که تنها یک بعد یا ابعاد محدودی از شخصیت او بتواند الگو باشد بلکه این اسوه بودن در همه ابعاد است.

وی افزود: یکی از ابعاد الگویی حضرت زهرا سلام الله علیها بعد تربیتی ایشان است، ایشان در مقام یک مادر به عنوان اولین مربی کودک - چون افراد مربیان متعدد و همچنین دو دوره تربیتی( خود تربیتی و دیگر تربیتی) دارند و وقتی در مرحله دیگر تربیتی هستند اولین مربی آنها مادر است) معلم، مربی دوم ، جامعه مربی سوم و رسانه ها و ... دیگر مربیان او هستند وحضرت زهرا سلام الله علیها به عنوان اولین مربی در مرحله دیگر تربیتی فرزندان خود، ویژگی های خاصی داشته و از ابزارهای خوبی برای این کار استفاده می کردند چرا که هنر یک مربی آن است که از بهترین ابزارهای موجود استفاده کند.

استاد جامعه الزهرا سلام الله علیها با اشاره به برخی از ابزراهای تربیتی مورد استفاده در شیوه تربیت حضرت زهرا سلام الله علیها تصریح کرد: در زمان زندگی و حیات حضرت زهرای اطهر سلام الله علیها ابزارهای زیادی برای تربیت وجود نداشت، اما درعین حال یکی از ابزارهای تربیتی که ایشان از ان استفاده می کردند «شعر» بود که بسیار ساده و کودک پسند بود چون کودکان شعرهای سخت، پیچیده و فلسفی را درک نمی کنند.

لذا ایشان از اشعار بسیار ساده کودکانه استفاده می کردند که معانی و مفاهیم زیادی را در خود داشتند به عنوان مثال وقتی می خواهند کودک را به گونه ای تربیت کنند که به خانواده، نیاکان و تبار خود اهمیت دهد، این چنین برای امام حسین علیه السلام شعر می خوانند که ؛ انت شبیه به ابی لیس شبیه به علی

«تو بیشتر شبیه پدر من هستی و شبیه پدرت علی نیستی،» یعنی حضرت موضوع انتقال ویژگی ها از نسلی به نسل دیگر را در یک بیت منتقل می کنند. علاوه بر اینکه عشق و علاقه نسبت به پیامبرصل الله علیه وآله نیز در این بیت نهفته است.

این مولف کتاب و فعال فرهنگی در ادامه خاطرنشان کرد: اگر اشعار حضرت زهرا سلام الله علیها که برای فرزندان خود می خواندند آنالیز شود این نتیجه کاملا ملموس و قابل درک خواهد بود که بسیاری از مفاهیم والا و بالا در قالب همین اشعار ساده و کودکانه انتقال می یافت به عنوان مثال ایشان در شعری خطاب به امام حسن علیه السلام می فرمایند: « اشبه اباک یا حسن وخلع عن الحق رسن» ای حسن ! شبیه پدرت باش و طناب و ریسمان را از گردن حق باز کن. مفهوم این بیت آن است که به دنبال احقاق حق باش.

از دیگر ویژگی های این شعر آن است که علاوه بر مفاهیم مهمی که در رابطه با حق طلبی و حق خواهی در آن وجود دارد حضرت زهرای مرضیه سلام الله علیها عشق خاصی را که نسبت به امیرالمومنین علیه السلام داشتند با این شعر در دل فرزندان ایجاد می کردند. اینکه می فرمایند مانند پدرت باش یعنی از پدر یک قهرمان برای فرزند می سازند .

طیبی افزود: مادرانی که در خانواده از این شیوه الگوگیری می کنند و پدر خانواده را به عنوان یک قهرمان برای فرزندان جلوه می دهند، - هرچند که پدر بسیاری از خواسته های این مادر را فراهم نکرده باشد - همچنان که می بینیم در زندگی حضرت زهرا سلام الله علیها خبری از آن میزان رفاه، راحتی و امکاناتی که در سایر خانه ها وجود داشت، نیست اما ایشان بعد قهرمانی پدر را برای فرزندان تجلی می دهند و اگر این ویژگی توسط مادران امروز رعایت شود فرزندان علاقه خاصی به پدران خود خواهند داشت و در بزرگسالی هیچکس نمی تواند جای پدر را برای آنها پر کند. یعنی دست مهربانی دیگران و یا رفتارهای مهربانانه سایر اشخاص آنها را جذب نمی کند.

در شعری که حضرت خطاب به امام مجتبی علیه السلام می خوانند نکته های فراوانی نهفته است از جمله مسئله شجاعت! که تو می بایست مانند پدرت شجاع باشی و شجاعت به طرفداری از حق و حقی را به حق دار رساندن است نه در ظلم کردن به مظلومان. بنابراین هنگامی که ادبیات حضرت زهرا سلام الله علیها را بررسی می کنیم هم در قالب و هم در محتوا از زیبایی و استحکام خاصی برخوردار است.

مدیر مسئول دوماهنامه مطالعات اسلامی زن و خانواده در تبیین جایگاه ها و موقعیت های تربیتی که حضرت فاطمه سلام الله علیها از انها بهره می گرفتند گفت: در روایات داریم که هنگامی که فقیری به درب منزل ایشان می آید حضرت به شیوه ای خاص با او برخورد می کردند به عنواتن مثال در حالی که می توانستند به عنوان مادر خانواده عکس العمل ها و روش های مختلفی داشته باشند مثلا موضوع را به اطلاع امیرالمومنین علیه السلام برسانند تا فرد فقیر را رد کند و یا چیزی به او بدهد و احسانی در حق اونماید یا می توانستند هدیه ای را به امام حسن علیه السلام داده و از او بخواهند که آن را به فقیر بدهد اما حضرت هیچ یک ازاین کارها را نمی کنند بلکه یک جریان زیبا در این خانواده رخ می دهد و پدر و مادر برای کمک به فقیر شعر می سرایند و در قالب شعر در رابطه با کمک به هم نوع، مفاهیم فراوانی را به کودکان انتقال می دهند.

طیبی با اشاره به بنیادی ترین و جدیدترین اصول تربیتی که امروز در دنیا مطرح است تصریح کرد: این نکته جالبی در زندگی حضرت زهرا سلام الله علیها است که ایشان برای رساندن و انتقال مفاهیم و پیام های مختلف به کودکان از شعر استفاده می کردند. از سوی دیگر امروز موضوع «فلسفه برای کودک » به عنوان حرف اول در عرصه تربیت در دنیا مطرح است یعنی بیان کردن مسایل فلسفی در قالبی کاملا ساده که برای کودکان قابل درک و قابل فهم باشد.

هنگامی که این طرح را بررسی می کنیم می بینیم که این طرح با شکل بسیار زیبا و قالب مند و روشمند به شکلی دقیق در نحوه تربیتی حضرت زهرا سلام الله علیها پیاده می شد. یعنی حضرت، کودک را به سمت «تفکر»، «ایجاد مهارت فکرکردن» و«نقد و بررسی» سوق می دهند و در روش تربیتی حضرت این مسئله کاملا مشهود و معلوم است. اما این کار به شکلی بسیار ساده، بسیط و روان انجام می شود یعنی خبری از اصطلاحات علمی و فلسفی نیست ولی محصول این روش آن است که کودک در رابطه با همه مسایل اطراف خود وادار به تفکر می شود.