اسناد هیئت - مجیدی خامنه: «تربت» یکی از عوامل اتحادبخش گروهی

مجیدی خامنه: «تربت» یکی از عوامل اتحادبخش گروهی

تاریخ و ادیشه-احیا: عضو هیئت علمی پژوهشکده مردم‌شاسی معتقد است می‌توان «تربت» را یکی از نماد‌های اتحاد بخش درون گروهی شیعیان دید.

تاریخ و اندیشه - احیا: عصر روز دوشنبه ۶ آبان ماه نشست علمی به مناسبت ایام محرم با عنوان «مطالعات مردم شناختی و فرهنگ عاشورا» در سه بخش سخنرانی‌های علمی و ارائه مقالات٬ سوگواره فیلم محرم و نمایشگاه عکس به همت پژوهشکده مردم‌شناسی٬ پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در موزه ملی ایران برگزار شد.

در این نشست بعد از پخش فیلم مستند «عاشورای بیجار» به کارگردانی عباس تحویل‌دار٬ بهروز وجدانی با موضوع «فرهنگ محرم و هویت»٬ مریم نعمت طاووسی با موضوع «شخصیت در ساختار نمایش شبیه خوانی»٬ محمد مکاری «فرهنگ محرم در بین کرمانج‌های خراسان»٬ شهرزاد دوستی «ویژگی‌های مردم شناختی نوحه‌های محرم»٬ ژیلا مشیری با موضوع «محرم در سفرنامه‌های سیاحان غربی٬ نگاه انتقادی و تاریخ‌نگار» و در نهایت فریده مجیدی خامنه با موضوع «خاک مقدس؛ بررسی مردم شناختی تربت حضرت سید‌الشهدا در مناسک‌گذار» به سخنرانی و ارئه مقاله پرداختند.

فریده مجیدی خامنه، عضو هیئت علمی پژوهشکده مردم‌شناسی به بررسی مردم شناختی تربت حضرت سید‌الشهدا پرداخت و گفت: خاک مقدس که بدان تربت نیز می‌گویند، به معنی مطلق خاک و به معنای خاص، خاکی است که از حوالی مرقد مطهر حضرت سیدالشهدا (ص) می‌آورند و همچنین به هر خاک مقدس مطهری اطلاق می‌شود.
او در ادامه تویح داد: در مورد وسعت و حریم تربت مقدس روایات گوناگونی آمده است. در هر اجتماعی، اشیاء، قطعات مختلف از جنس‌های مختلف وجود دارند که مربوط به آن امر مقدس‌اند و از این رو آنها نیز از حرمت و قداست برخوردارند.

این استاد دانشگاه در خصوص دلایل مردم شناختی تقدس تربت کربلا تصریح کرد: قداست تربت نیز به واسطه این است ¬که از خاک جوار مرقد مطهر امام حسین(ع) برداشته می‌شود یا منسوب به ایشان است، از این رو قابل احترام و دارای قداست می‌باشد.

او در خصوص انگیزه‌ مطالعاتی‌اش گفت:اهمیت مطالعه من این است که امور مقدس از جمله تربت امام حسین (ع)، به عنوان یک نماد مذهبی، در میان مجموعه‌ای از چنین نمادهایی، تشکیل‌دهنده یک کل منتظم و بسامان یعنی یک نظام نمادین و دارای دستگاهی همبسته از باورها و اعمالی است که مربوط بدان امرند.
او در خصوص سابقه تاریخی و علمی پژوهش‌اش گفت: از نظر دورکیم این باورها و اعمال همه کسانی را که پیرو آنها هستند، در یک اجتماع اخلاقی واحد متحد می‌کنند و کلیفورد گیرتز تاکید دارد که این نمادها در یک ساختار اجتماعی به کردار انسان و رویدادها معنی می‌بخشند و پشتوانه اساسی اندیشه‌ها، ارزش‌ها و شیوه زندگی یک جامعه است.

این پژوهشگر با اشاره به معناهایی که درون نمادهای مذهبی نهفته است گفت: یک مردم‌شناس وقتی با بافت‌های فرهنگی گوناگون مواجه می‌شود فقط با گشودن گره معنای این نشانه‌ها(یا نمادها) می‌تواند آن را بفهمد. تاکید خاص مری داگلاس، بر شعایر به‌عنوان حامل این رمزها و بر همنوایی رمزهای شعایر با ساختارهای اجتماعی فرهنگ های خاص بر همین اساس است.

مجیدی خامنه افزود: اگر به این آداب و رسوم بنگریم، می¬بینیم از هنگام زاده شدن تا مرگ یک پیوستگی ناگسستنی در میان آنها یافت می‌شود که خاک مقدس یا تربت یکی از حلقه‌های اتصال است. تربت مقدس سیدالشهدا به غیر از مورد زاد و مرگ در بسیاری موارد ازجمله شفای بیماران، رفع هول و ترس، حفظ مال و... نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.