اسناد هیئت - نشست تخصصی بررسی تاریخ وقف در ایران برگزار شد

نشست تخصصی بررسی تاریخ وقف در ایران برگزار شد

جامعه: نشست تخصصی بررسی تاریخ وقف در ایران با تأکید بر موقوفه عباسقلی خان شاملو در دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد.

جامعه: نشست تخصصی بررسی تاریخ وقف در ایران، روز گذشته ۱۹ آذر ماه با تاکید بر موقوفه عباسقلی خان در دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد.

محمد تقی ایمان پور، استاد تاریخ دانشگاه فردوسی در ابتدای جلسه سابقه وقف در ایران را به طور خلاصه اشاره کرد و گفت: وقف در ایران سابقه چند هزار ساله دارد، در بابل زمین هایی وقف معابد شده بود یا اواخر هزاره دوم پیش از میلاد، بخش اعظمی از املاک وقف معابد بود.

وی با اشاره به اینکه حکومت ساسانی یک حکومت دینی بود، ابراز کرد: به طور طبیعی وقفیات شدت بیشتری گرفت و بخش فراوانی از زمین ها برای مدارس، کارهای خیر، ایتام و آتشکده ها وقف می شد.

ایمان پور به مسئله وقف در ایران بعد از اسلام اشاره کرد و افزود: با توجه به آموزه های دینی اسلام مبنی بر تعجیل بر کار خیر، تعداد وقفیات افزایش یافت.

وی افزود: حضور مضجع شریف امام رضا(ع) در مشهد موجب شده است که بخش بسیاری از اراضی در مشهد، خراسان و حتی خارج از خراسان به گونه ای وقف مقبره امام رضا(ع) شود که نتیجه آن رسیدگی به نیازمندان است.

دکتر ابوالفضل حسن آبادی، رئیس اداره اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی در ادامه جلسه به بحث اهمیت وقف در آستان قدس پرداخته شد و گفت: ۵۱ درصد زمین های مشهد وقفی است.

وی با بیان اینکه ۵۸ وقف نامه از دوره صفویه به جا مانده است، اظهار کرد: تا قبل از دوره صفویه اداره امور حرم به عهده سادات موسوی و رضوی بود.

حسن آبادی به وجود اماکن متبرکه و تاریخ مدون ۵۰۰ ساله اشاره کرد و گفت: این عوامل باعث شده است که مجموعه حرم مطهر، یکی از مدون ترین سیستم های تشکیلات اداری را داشته باشد که دارای نظم مبتنی بر قدمت تاریخی است.

حسن آبادی با بیان اینکه از دوره قاجاریه، متولی آستان قدس، جایگاه سیاسی و اداری نیز دارد، بیان کرد: تقویت اقتصادی و اهمیت اجتماعی بسیاری از تحولات معاصر در گسترش مشهد، حاصل کمک های وقفی است که به آستان قدس صورت گرفته و اسنادش باقی است.

وی با اشاره به اینکه وقف یکی از سنت های حسنه است و در شیعه هم جایگاه خاصی دارد، ابراز کرد: یکی از جاهایی که می توان خیلی خوب اثرات و کارکرد وقف را در یک مجموعه بررسی کرد، اسناد وقفی استان قدس است.

حسن آبادی در پایان سخنان خود دو موضوع را پیشنهاد کرد و گفت: باید در زمینه کارکرد موقوفات و اهمیت و تأثیرگذاری آن در جامعه و همچنین زمینه های جدید موقوفات کار کرد.

پس از پخش نماهنگی درباره مدرسه علمیه عباسقلی خان، دکتر نزهت احمدی، استاد دانشگاه الزهرا، تحلیلی بر وقف نامه عباس قلی خان ارائه داد و اظهار کرد: وقف نامه، اطلاعاتی را به لحاظ اجتماعی در اختیار ما قرار می دهد.

وی با بیان اینکه شهود وقف نامه، بار فرهنگی تاریخی دارد، گفت: اینکه چه کسانی آن را مهر کردند و چه کسی مهرش را بالاتر زده است، دارای اهمیت است.

احمدی به تنظیم سند وقف نامه در سال ۱۰۷۸ اشاره و ابراز کرد: با توجه به اینکه یخش عمده ای از رقبات موقوفه عباسقلی خان در ایران نیست اما این مدرسه همچنان باقی است.

وی با اشاره به اینکه تاریخ بنای مذکور بر اساس کتیبه آن سال ۱۰۷۷ است، اظهار کرد: زمانی که شمشیر قزلباش زمین گذاشته شد، تبلیغ، جایگزین آن شد و بهترین راه تبلیغ، مدرسه بود.

احمدی با بیان اینکه مدرسه یکی از پرخرجترین بنای موقوفی حتی بیش از مسجد است، اظهار کرد: به لحاظ ساخت بنا، نگهداری مدرسه و همچنین برای طلاب و مدرسان، باید به طور دائم هزینه شود.

وی با اشاره به اینکه وقف نامه عباسقلی خان مانند همه وقف نامه ها، با حمد و ثنای خدا آغاز شده و در وصف نیکوکاری قلم فرسایی کرده است، گفت: عباسقلی خان بعد از اشاره به آیات و احادیثی که بر کار خیر تأکید کرده اند، انگیزه اصلی خود را افزایش طالبان علم و کمبود فضای علمی در مشهد بیان می کند.

احمدی افزود: آنچه بر بقای موقوفه تأثیر گذاشته است، این است که عباسقلی خان، شرط سختی برای طلاب محصل در مدرسه نگذاشته است.

وی با بیان اینکه وقف نامه اول محرم ۱۰۷۸ تنظیم شده است، ابراز کرد: واقف بنابر سنت زمان خودش سعی کرده تا بخشی از امئال خود را به امر وقف اختصاص دهد تا هم نتیجه دنیوی آن را ببیند و هم نتایج اخروی آ ن را.

در ادامه، دکتر الهام ملک زاده، پژوهشگر علوم انسانی، به نزاع وارثان عباسقلی خان و مستأجران موقوفه در سال ۱۳۰۶ اشاره کرد و گفت: علت دادخواهی وارثان، حساب سازی و تبانی مستأجران موقوفه و همچنین بدهکار کردن موقوفه بوده است.

وی افزود: بعد از اینکه موقوفه ، ۳۲ سال در اختیار مستأجر یوده، آنچه عاید این خانواده شده، ۳۰ هزار تومان بدهی بوده است که نشان از خیانت کاری و سندسازی مستأجران دارد؛ این امر موجب می شود تا موقوفه به مدت سه سال در اختیار اداره اوقاف باشد.

در ادامه جلسه از کتاب تاریخ وقف در ایران با تأکید بر موقوفه عباسقلی خان شاملو رونمایی شد که حاصل تلاش جمعی از پژوهشگران حوزه تاریخ وقف است.

در پایان این نشست، دکتر شاملو به نمایندگی از پدرش که به عنوان نسل هشتم عباسقلی خان، تولیت موقوفه را عهده دار است، نکاتی را متذکر شد.

وی با بیان اینکه موقوفه ، در سال ۸۶ به متولی تحویل داده شده است، ابراز کرد: از ۷۶ رقبه پشتوانه وقف، ۳ رقبه به متولی تحویل شده است که طبق وقف نامه، بیش از سه سال نباید اجاره داده شود.

شاملو با اشاره به اینکه تا چند سال اخیر، مدرسه عباسقلی خان، جایگاه علمی در استان نداشت، اظهار کرد: خوشبختانه امروزه وضعیت تحصیلی مدرسه تفاوت کرده است و فارغ التحصیلان دانشگاهی در این مدرسه به تحصیل علوم حوزوی می پردازند.

وی با بیان اینکه به بنای فیزیکی و ساختمان مدرسه نیز توجه شده است، گفت: برای حفظ ظاهر بنا، چند صد میلیون هزینه شده است.