نشست تخصصی مردم شناختی و فرهنگ عاشورا/1
بهروز وجدانی: میشود روند انحطاط هویتی را از انحطاط نوحه و موسیقی تعزیه دانست
6 آبان 1393 ساعت 13:07
مردمشناس و استاد دانشگاه مردمشناسی گفت: موسیقی تعزیه و نوحه خوانیهای امروز نشان از آن موسیقیهای تعزیه گذشته ندارد و این نشان افول فرهنگی و به تیع آن بیانگر انحطاط هویتی است.
تاریخ و اندیشه - احیا:عصر روز دوشنبه ۶ آبان ماه نشست علمی به مناسبت ایام محرم با عنوان «مطالعات مردم شناختی و فرهنگ عاشورا» در سه بخش سخنرانیهای علمی و ارائه مقالات٬ سوگواره فیلم محرم و نمایشگاه عکس به همت پژوهشکده مردمشناسی٬ پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در موزه ملی ایران برگزار شد.
در این نشست بعد از پخش فیلم مستند «عاشورای بیجار» به کارگردانی عباس تحویلدار٬ بهروز وجدانی با موضوع «فرهنگ محرم و هویت»٬ مریم نعمت طاووسی با موضوع «شخصیت در ساختار نمایش شبیه خوانی»٬ محمد مکاری «فرهنگ محرم در بین کرمانجهای خراسان»٬ شهرزاد دوستی «ویژگیهای مردم شناختی نوحههای محرم»٬ ژیلا مشیری با موضوع «محرم در سفرنامههای سیاحان غربی٬ نگاه انتقادی و تاریخنگار» و در نهایت فریده مجیدی خامنه با موضوع «خاک مقدس؛ بررسی مردم شناختی تربت حضرت سیدالشهدا در مناسکگذار» به سخنرانی و ارئه مقاله پرداختند.
بهروز وجدانی٬ پژوهشگر و استاد مردمشناسی با تاکید بر تعریف مردمشناسی گفت: فرهنگ عاشورا و محرم یکی از خاستگاههای شکلگیری هویت مردم مسلمان ایرانی است. از این رو مطالعات مردم شناختی در حوزههای گوناگون چون آیین٬ موسیقی٬ شعر٬ ادبیات و... جایگاه ماه محرم و فرهنگ عاشورا را در شکلگیری هویت روشن میکند.
او از سه جنبهی ماوراالطبیعه٬ تربیت و زیست بوم و روابط اجتماعی موصوع محرم را قابل ارزیابی دانست و ادامه داد: ما اگر به موضوع محرم و عاشورا از منظر بررسی آداب و آیین و باورها و اعتقاداتی که مردم دارند نگاه کنیم در حقیقا محرم را از جنبه ماورالطبیه دیدهایم. اگر از جنبه تفاوتهای الحان و نغمات عاشورا را بررسی کنیم در حقیقت دیدگاهمان را بر رویکرد تربیت و زیست بوم متمرکز کردهایم. همینطور معنی بررسی عاشورا از جنبه روابط اجتماعی در حقیقت بررسی خلقیات اجتماعیای است که با آمدن محرم در مردم ظاهر میشود. مثلا همدلی و همیاری سنتی که در میان مردم شکل میگیرد یکی از مصادیق روابط اجتماعی نشات گرفته از محرم است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: با توجه به اینکه موسیقی در اینجا به معنی کلام و آهنگ در برپایی مراسمها و آیینهای محرمی نقش بسیار ویژهای دارد و شاید اصلا بدون این مهم عزاداریهای تا این حد اهمیت پیدا نمیکردند٬ سعی میکنم محرم و عاشورا از این منظر که اتفاقا ارتباط وثیقی با هویت ما ایرانیها هم دارد بررسی کنم.
او با تاکید بر تعریف موسیقی موجود در تعزیه و نوحه خوانیها گفت: موسیقیای که در تعزیهها و نوحهخوانیها مورد استفاده قرار میگیرد با موسیقی ردیفی ایرانی فرق دارد. هر چند باید توجه کنیم موسیقی ردیف ایرانی گستره فراوانی را شامل میشود اما از این نظر که این نوع موسیقی ایرانی معمولا با غم و حزن آمیخته است با موسیقی موجود در تعزیه تفاوت میکند.
او در بررسی تفاوتهای بین موسیقی ایرانی و موسیقی تعزیه تصریح کرد: مبنای موسیقی ایرانی حزن و فراغ است اما مبنای موسیقی تعزیه عشق و حماسه. از این رو موسیقی تعزیه با موسیقی ایرانی در پرداخت و نوع مواجهه مردم با آن بسیار متفاوت است. در موسیقی تعزیه و نوحهخوانی احساسات یا هیجانات مردم تحریک میشود. آنها به گریه واداشته میشوند. اما در عین حال سست و منفعل نمیشوند. اما در موسیقی ایرانی غم سراپای انسان را فرامیگیرد و او را به ناامیدی سوق میدهد.
بهروز وجدانی در ادامه افزود: البته باید توجه کنیم که موسیقی تعزیه هم از دل همین موسیقی ایرانی بر خاسته است.
این پژوهشگر در ارتباط بین موسیقی و هویت ایرانیها توضیح داد: در ایام محرم در جایجای ایران از شهرها گرفته تا روستاها تا مناطق عشایر و... همگی برای امام حسین(ع) مراسم عزاداری برپا میکنند. مضوع اشعار یا نوحههایی هم که میخوانند یکی است. اما لحن٬ ریتم و دستگاههایی که برای انتقال آن نوحهها و اشعار انتخاب میکنند همگی متفاوت است.
او در ادامه افزود: این تفاوت در الحان و نغمهها به تفاوت زیست بوم هر قوم و طایفه بر میگردد. یعنی در جنوب مردم با توجه به محیط یک نوع دستگاهی را به طور ناخودآگاه انتخاب میکنند و در شمال دستگاه دیگری. بنابراین نغمهها و الحان به صورت ویژهای مختص هر یک از مناطق میشود. مثلا در شما بیشتر دشتی میخوانند که در جونب و غرب لحنها متفاوت از دشتیاست. این مسئله دقیقا بر میگردد به هویت. هویت مذهبی ما در این ایام توسط همین موسیقی تثبیت میشود و گسترش مییابد.
وجدانی به یکی از آسیبهای موسیقی تعزیه پرداخت و گفت: اما این الحان ویژه امروز دیگر از بین میرود. کم کم مشاهده می کنیم که در عزاداریهای شمال و جنوب و غرب و شرق از لحنها و ریتمهای یکسانی استفاده میکنند. لحنهای و ریتمهایی که از هویت همان مناطق بر نمیخیزد.
او در نهایت گفت: من معتقدم هویت و سبک عزاداریهای ارتباط دو سویه دارند. از این روست که میگویم موسیقی تعزیههای امروز به ابتذال میرود. چون فرهنگ ما نیز رو به افول گذارده است.
کد مطلب: 886
آدرس مطلب: https://heyatdoc.ir/vdcfivdcaw6dc.giw.html