اسناد هیئت - بعضي فيلم ‌ها نقد روحانيت نيست، نفي روحانيت است

بعضي فيلم ‌ها نقد روحانيت نيست، نفي روحانيت است

محمد تقي فهيم با انتقاد شديد از فيلم‌هاي توليد شده درباره روحانيت گفت: شاهد فيلم‌هاي پوپوليستي درباره روحانيت هستيم که در آن مي‌گويند روحاني بايد برود گاو بدوشد و نبايد روحاني مانند امام خميني (ره)، شهيد بهشتي يا شهيد باهنر باشد. «فرشته‌ها با هم مي‌آيند» نگاه سطحي به روحانيت دارد، روحانيت به قلاب جذابيت فيلم‌ها تبديل شده و برخي از فيلمسازان مانند منوچهر محمدي از اين قلاب به خوبي استفاده کرده‌اند.

روحانيت پذيرفته که در سينما نقد شود

چندي پيش فيلم «فرشته‌ها با هم مي‌آيند» در يازدهمين جلسه سينما روايت با حضور حامد محمدي نويسنده و کارگردان فيلم، محمد تقي فهيم منتقد سينما و محسن يزدي مجري و کارشناس رسانه، اکران و بررسي شد. در اين جلسه همچنين سردار جباري مدير عامل بنياد فرهنگي روايت و محمد احساني معاون آثار سازمان سينمايي حضور داشتند. نقد و بررسي فيلم «فرشته‌ها با هم مي‌آيند» ابتدا با طرح اين پرسش توسط محسن يزدي آغاز شد که چرا کارگردان براي اولين تجربه فيلمسازي خود به سراغ موضوع روحاني رفته است؟ حامد محمدي در پاسخ گفت: اين موضوع حاصل حال و هوايي است که مدت‌ها با من بوده و منجر به ساخت «فرشته‌ها با هم مي‌آيند» شد.

محمد تقي فهيم نيز نظرش را درباره اين فيلم با ذکر خاطره‌اي از فيلم مارمولک که به تهيه‌کنندگي منوچهر محمدي توليد شده بود، شروع کرد. فهيم گفت: بعد از تماشاي اين فيلم بلافاصله نقد مثبتي براي آن نوشتم اما مدير مسئول روزنامه مخالف آن بود. فهميم ادامه داد در سينماي ايران چند تهيه‌کننده داريم که در کنار دغدغه‌هاي مالي و تجاري، دغدغه‌هاي ديگري نيز دارند و به قول آلبرکامو وقتي به چيزي اعتقاد دارند تا پايان به پايش مي‌ايستند. منوچهر محمدي نيز از جمله آن تهيه‌کنندگان است؛ فيلم‌هاي محمدي نشان‌دهنده تفکر وي است. حامد محمدي نيز در چنين فضاي فکري رشد پيدا کرده و داراي همين تفکر است. فهيم افزود زماني که روحانيت در حکومت است و وارد عرصه حاکميت شده است يعني پذيرفته است که نقد شود و حتي پذيرفته است که سينما وارد بحث نقد روحانيت شود. اين هوشمندي منوچهر محمدي است که پيش از خيلي‌ها به سراغ روحانيت رفته است. در ادامه فهيم از يزدي درخواست کرد تا بحث را به سمت موضوع روحانيت در سينما که تحت عنوان روحاني در قاب مطرح شده است، ببرد.

فرشته‌ها با هم مي‌آيند مشکل قصه دارد

محسن يزدي به عنوان مجري و کارشناس جلسه نقد فيلم «فرشته‌ها با هم مي‌آيند» از محمدتقي فهيم خواست تا پيش از پرداختن به بحث روحاني در قاب، نظر خود را در باره اين فيلم بيان کند. فهيم با بيان اينکه کارگردان فيلم، سينما را مي‌شناسد و پيش از آن دو فيلمنامه نوشته است، افزود: مشکل اساسي اين فيلم، قصه آن است. قصه « فرشته‌ها با هم مي‌آيند» پرمايه نيست و کشش۹۰ دقيقه را ندارد. وي عنوان کرد: فيلم در پايان کم مي‌آورد و پايان‌بندي آن به صورت گل درشت سعي در نشان دادن اميد داشته است در صورتي که کل فضاي فيلم، اميد دهنده بود و لازم نبود اين کار صورت بگيرد.

روحاني در سينما کليشه شده است

در ادامه بحث، يزدي خطاب به محمدي گفت: وقتي با کارگردان‌ها صحبت مي‌کنيم همه مي‌گويند که نمي‌خواهند کار کليشه‌اي بکنند اما سينما پر از کليشه شده است، روحاني فيلم کليشه است، خيلي از روحاني‌هاي فيلم‌ها کليشه‌اند، روحاني‌هايي که همه خيلي خوب هستند و شغل‌هاي ديگري غير از کار‌هاي مربوط به روحانيت دارند، مثلاً کار بدي مي‌کنند و اين کار به عنوان ارزش و شأن نشان داده مي‌شود. يزدي افرود: البته طرز تلقي هر کارگرداني متفاوت است اما ما روحاني‌ اي مانند امام خميني (ره) داريم که وجه و ويژگي‌هاي ديگري نيز دارد که اين ويژگي‌ها در فيلم‌ها نشان داده نمي‌شود. حامد محمدي در پاسخ به يزدي گفت: به نظرم منظور شما اين است که چرا جنبه‌هاي سياسي بودن روحانيون در فيلم‌ها ديده نمي‌شود. محمدي افزود: در اين سال‌ها روحانيون در مناصب سياسي قرار گرفته‌اند، جايگاه‌هايي که نمي‌شود به آن نزديک شد، مثلاً زندگي روحاني که در بالاترين منصب قضا حضور دارد اگر وارد مديوم سينما شود قطعاً دچار مميزي خواهد شد و فيلم در شرايط سختي قرار خواهد گرفت. کارگردان فيلم «فرشته‌ها با هم مي‌آيند» افزود: در اين فيلم سعي کرده‌ام حرف‌هاي تندي بزنم و اين تندي به معناي شکستن خطوط قرمز نيست بلکه گفتن حرف‌هايي است که تا به حال زده نشده است.

نسل ما با مميزي ‌ها بزرگ شده

حامد محمدي در پاسخ به سئوال محسن يزدي در خصوص مميزي در سينما گفت: تقريباً موارد مميزي در جايي نوشته نشده است اينکه چه موضوعاتي ممنوع است و هيچ مديري نمي‌گويد که اين موضوع جزء موارد مميزي است، اما نسل ما نسلي است که با اين مميزي‌ها بزرگ شده است و به خوبي مي‌داند که چه موضوعاتي مميزي است و بايد آنها را رعايت کرد، چه موضوعاتي را نمي‌توان گفت و گفتن آنها مسئله ‌دار مي‌شود. اين کارگردان افزود: در اينجا هوشمندي فيلمساز است که تا چه حد فيلمش را دچار مميزي کند. در ادامه بحث، محمد تقي فهيم در باره اولين تجربه کارگردان، حامد محمدي با اشاره به قصه‌گو بودن فيلم، گفت: اين خيلي خوب است که فيلم اول کارگردان، قصه‌ گوست. خيلي از فيلمسازان جوان مي‌خواهند با فيلم‌هاي روشنفکرانه، خود را در سينما ماندگار کنند که اغلب با شکست روبه‌رو مي‌شوند. اين منتقد سينما در ادامه به بحث مميزي فيلم‌ها پرداخت و اذعان کرد: مميزي در کشور ما رويکردي بيمارگونه دارد که ناشي از عدم شناخت سينما توسط مميزان است. به همين دليل تصويري که از روحاني در سينما داريم حتي کليشه هم نشده است. فهيم تأکيد کرد
۹۰ درصد سينماي جهان را کليشه‌ها تشکيل مي‌دهند و کليشه چيز بدي نيست.

نفي روحانيت به جاي نقد روحانيت

محمدتقي فهيم با انتقاد از فيلم‌هايي که با موضوع روحانيت در سينماي ايران ساخته شده‌اند، گفت: اين فيلم‌ها به جاي اينکه در نقد روحانيت باشند در نفي روحانيت هستند. فهيم افزود: در خيلي از فيلم‌هايي که در سينماي ما ساخته مي‌شود، مي‌گويند روحاني نبايد وارد حکومت شود. اين فيلم‌ها مي‌گويند روحاني بايد کار‌هايي مانند سيم ‌کشي ساختمان بکند يا در نهايت به منبر برود، به همين دليل شاهد فيلم‌هاي پوپوليستي در باره روحانيت هستيم که در آن مي‌گويند روحاني بايد گاو بدوشد و روحاني نبايد مانند امام خميني (ره) يا شهيد بهشتي و شهيد باهنر باشد. وي افزود: مميزي سينما در اينجا خطرناک مي‌شود. مميزي باعث مي‌شود که نگاه سطحي نسبت به روحانيت شکل بگيرد. اين منتقد سينما از وزارت ارشاد درخواست کرد تا اجازه دهد فيلم‌ هايي در نقد جايگاه يک روحاني در مقام رئيس‌ جمهور ساخته شود نه اينکه فيلم‌هايي بسازند که درآن روحانيت نفي شود. وي افزود: به نظر من تنها مورد مميزي در مورد روحانيون در سينما بايد در باره مسائل اخلاقي باشد.

چرا کارهايي که درباره روحانيون ساخته
مي ‌شوند، خاله ‌زنکي هستند؟

در ادامه بحث، حامد محمدي ضمن تأييد سخنان فهيم، گفت: از نگاه من هر کسي که لباس روحاني را پوشيده است، داراي تقدس نيست، بلکه اين لباس به دليل اينکه لباس پيامبر (ص) است داراي ارج و قرب است. وي افزود وقتي بعد از انقلاب، دادگاه ويژه روحانيت ايجاد مي‌شود به معني اين است که حاکميت هم قبول کرده است که روحانيون هم ممکن است دچار مشکل باشند. کارگردان فيلم «فرشته‌ها با هم مي‌آيند» افزود: به نظر من روحاني خوب،
روحاني‌ اي است که در کنار مردم است، مثل مردم است و مشکلاتي مانند آنها دارد.

محمد تقي فهيم از حامد محمدي پرسيد چرا فيلمي درباره نسل جديد حوزويان که پيرو مقام معظم رهبري هستند، نمي‌ سازيد؟ روحانيوني که فعال، باسواد، مدير و مدبر هستند، چرا همه کار‌هايي که در باره روحانيون ساخته مي‌شود کار‌هاي خاله ‌زنکي هستند؟ محمدي درپاسخ به اين سئوال گفت: من در اين مدت بارها با چنين پرسش‌هايي روبه‌ رو شده‌ام. عده‌اي مي‌گويند چرا اين طور فيلم ساخته‌اي، بعضي‌ها مي‌گويند چه قدر پول گرفته‌اي براي آخوند‌ها فيلم بسازي و در خارج از کشور هم مي‌گويند ما جاسوس جمهوري اسلامي هستيم.

اينکه تاکسي ‌ها روحاني را در کنار خيابان سوار نکنند، که نشد سينما

در ادامه يازدهمين جلسه سينما روايت، محمد تقي فهيم در نقد نگاه فيلمسازان به روحانيت گفت: فيلم‌ها بايد با تحليل شرايط سياسي و اجتماعي همراه باشد نه آنکه در سطح باقي بمانند که نه خواص را جذب کنند و نه عوام را. وي افزود: نبايد در سينما دست به عصا باشيم. نشان دادن برخي از جوک‌ هايي که مردم براي هم تعريف مي‌کنند مانند اينکه تاکسي‌ها روحاني کنار خيابان را سوار نمي‌کنند، که نشد سينما. اين منتقد و کارشناس سينما افزود: البته ايراد را به فيلمساز نمي‌گيرم بلکه اين ايراد به مديران بازمي‌گردد، کساني که سفارش توليد فيلم مي‌دهند و پول ساخت آن را پرداخت مي‌کنند. فهيم تصريح کرد: اگر در آمريکا کمپاني‌هاي توليد فيلم، سياست‌ها را تعيين مي‌کنند چرا در ايران اين گونه نباشد؟ بايد بگويند چرا در فيلم‌ها روحاني به درستي نشان داده نمي‌شود؟! حامد محمدي در پاسخ به فهيم، مدعي شد: مردم که همه امام خميني را نمي ‌شناختند يا همه سواد خواندن اعلاميه‌ها را نداشتند. آنها روحانيون محلشان را مي‌ديدند و به همين دليل به آنها اعتماد داشتند. فهيم با قطع سخنان محمدي گفت: بخش عمده روحانيون در آن زمان پيرو بودند نه پيشرو. محمدي ادامه داد: اين حرف من نيست که روحاني در مسند قدرت نباشد. در دو فيلمم هم اين دنبال اين نبوده‌ام اما مي‌خواستم بگويم روحاني نبايد جايگاه اوليه خود را به عنوان هدايت ‌کننده فراموش کند. محمدتقي فهيم در نقد صحبت‌هاي محمدي گفت: بعضي از هنرمندان به جاي نقد مي‌خواهند اساس ماجرا را بزنند و قطعاً حاکميت اجازه اجراي اين کار را نخواهد داد. فهيم افزود: سينماي اجتماعي نمي‌تواند از نقد اجتماعي جدا باشد. سنگين‌ترين وظيفه سينما اين است که نسبت به معضلات اجتماعي و حمله به بنيان‌هاي خانواده، تند و تيز باشد. اين کارشناس سينما افزود: جامعه ما
هم اکنون از طرف رسانه‌هاي خارج از کشور مورد هجمه قرار دارد و سينما نمي‌تواند نسبت به آن بي‌طرف باشد. فهيم تأکيد کرد: البته اين به تفکر فيلمساز بازمي‌گردد و شايد فيلمسازي اصلاً قبول نداشته باشد ما دچار تهاجم فرهنگي هستيم.

روحانيت، قلاب جذابيت فيلم ‌ها

جلسه نقد و بررسي فيلم« فرشته‌ها با هم مي‌آيند» به نقد جايگاه روحانيت در قاب سينما پرداخت. محمد تقي فهيم منتقد سينما با انتقاد شديد از نحوه به تصوير کشيدن روحانيون در سينما، گفت: هم اکنون در فيلم‌ها روحاني، قلاب جذابيت شده است. اين نقد روحانيت نيست بلکه تهاجم به روحانيت است. فهيم تأکيد کرد: برخي از فيلمسازان مانند آقاي منوچهر محمدي به دليل مناسبت‌هايي که در ابتداي انقلاب داشته‌اند از اين قلاب به خوبي استفاده کرده‌اند. فهيم با اشاره به فيلم‌هاي توليد شده با موضوع روحاني در سينماي ايران گفت: درفيلم‌هايي که تا به حال توليد شده‌اند به جز يک يا دو مورد همگي به دنبال جدايي روحانيت از سياست بوده‌اند و اينکه روحاني به سمت کارهاي سياسي نرود. وي افزود: اساساً فکر مي‌کنم اين فيلم‌ها نقد روحانيت نيست و استفاده از متلک عليه روحانيت نمي‌تواند فيلم باشد. منتقد و کارشناس سينما اذعان داشت: روحانيت که پذيرفته حکومت کند قطعاً پذيرفته است که نقد هم بشود، اما فيلم‌هايي که تا امروز ساخته شده‌‌اند نقد نيستند، اين فيلم‌ها خطرناک‌تر از نقد روحانيت هستند. وي ادامه داد: تا به حال ۱۵ فيلم با موضوع روحاني در سينماي ايران ساخته شده که به جز يکي از آنها مي‌گويد روحاني‌ها بروند مانند مردم کار کنند و نمي‌خواهد حکومت کنند. اين همان حرفي است که غربي‌ها مي‌زنند.