اسناد هیئت - ازدواج‌های پیامبر(ص) ریشه در مصالح دینی و اجتماعی داشت

ازدواج‌های پیامبر(ص) ریشه در مصالح دینی و اجتماعی داشت

تاریخ و اندیشه: تقصیر خودمان است! اسلام میگوید باید درباره مرجع تقلیدتان تحقیق کنید. در اصول دین باید تحقیق کنید و به یقین برسید، نه اینکه تقلید صرف کنید. با این همه سفارش دین به پرسیدن و تحقیق کردن، پس چرا گاهی اوقات در مغز ما شبهاتی شکل میگیرد؟ دشمن هم که بدش نمیآید. او هم کلی شبههافكني میكند تا یقین ما سستتر شود و اعتقاداتمان را نسبت به دین و پیامبر کمکم از دست بدهیم.
داریم از شبهاتی که درباره پیامبر بزرگ اسلام(ص) مطرح است حرف میزنیم؛ پيامبري كه نماد اخلاق، محبت و معرفت است. در این خصوص سراغ دکتر صادق آئینهوند، استاد تاریخ اسلام و سیره نبوی رفتهایم تا برای ما از این شبهات بگوید و وظیفه مسلمانان را در این خصوص مشخص كند.

*شاید یکی از مهمترین شبهاتی که درباره پیامبر اسلام(ص) مطرح میکنند، موضوع تعدد زوجات آن حضرت است. چرا آن حضرت چند بار ازدواج کردند؟

ازدواج‌های رسول خدا(ص) بنابر مصالح دینی یا اجتماعی صورت می‌گرفت. به هر حال برای بررسی این موضوع، باید به شرایط آن دوران هم توجه کنیم. به‌عنوان مثال در آن دوران برده‌داری رایج بود و زنان آزاده و کنیز وجود داشتند، در حالی که این موارد در این دوران وجود ندارد. پس نباید شرایط آن زمان را با شرایط امروز مقایسه کنیم. از سوي دیگر در آن دوران، سنت‌هایی وجود داشت که همه به آنها پایبند بودند و آنها را اجرا می‌کردند، در حالی که اين رسوم در جامعه امروز جایگاهی ندارند. ازدواج‌های پیامبر اسلام(ص) در آن دوران بر اساس شرایط آن زمان اتفاق می‌افتاد. در آن شرایط، زنانی بودند که شوهر خود را از دست داده بودند و نیازهای خود و فرزندانشان را به سختی تامین می‌کردند. از سوي ديگر ازدواج حضرت برای ایجاد وحدت و الفت میان قبایل یا برای جذب قلوب مردم به سمت اسلام صورت می‌گرفت.

*ماجرای ازدواج ايشان با عایشه و حفصه چه بود؟ به هر حال آنها دختران شیوخ آن زمان یعنی ابوبکر و عمر بودند.

دليل ازدواج پیامبر اسلام(ص) با عایشه و حفصه حل نفاق سیاسی میان اصحاب بود. به طور کلی ازدواج‌های پیامبر(ص) هدفی جز برقراری صلح بین افراد و قبایل یا حمایت از زنان بی‌سرپرست نداشته. دلیل ازدواج‌های پیامبر را به هیچ‌وجه نمی‌توان در مسائل جنسی جستوجو کرد. اگر این طور بود چه نیازی بود که حضرت با زنان بیوه یا دردسرساز ازدواج کنند و هر روز با مشکلات ساخته دست این‌ها درگیر باشند؟ این‌ها نشان می‌دهند که رسول خدا(ص) در هر شرایطی خیر و صلاح جامعه را در نظر می‌گرفتند و دنبال پاسخ به خواسته‌ها و نیازهای مادی خودشان نبودند.

علامه سید محمدحسين طباطبایی(ره) درباره تعدد زوجات پيامبر(ص) می‌گوید: «داستان تعدد زوجات پیامبر(ص) را نمی‌توان بر زن‌دوستی و شیفتگی آن حضرت نسبت به جنس مخالف حمل كرد؛ چه آنکه آن حضرت در آغاز زندگی تنها به حضرت خدیجه(س) اکتفا نمود. در ضمن نباید فراموش کرد كه پیامبر(ص) بیشترین بخش عمر خود را با یک همسر و آن هم با خدیجهای به سر بردند که چندین سال از ایشان بزرگتر بود».

*به انگیزه وحدت و الفت پیامبر(ص) در ازدواجها اشاره کردید که درواقع برای پیشگیری از جنگ بین قبایل انجام میشد. این در حالی است که مسلمانان را افرادي خشونتطلب میدانند و یکی از اصلیترین استنادهایشان جنگهایی است که در صدر اسلام انجام شده!

رسول خدا(ص) شروع کننده هیچ جنگی نبودند. همیشه دشمنان اسلام به مسلمانان حمله میکردند و مسلمانان برای دفاع از خود و دین اسلام با آنها مقابله می‌کردند. بهعنوان مثال از همان ابتدا که پیامبر(ص) با بیان «قولوا لا اله الا الله تفلحوا» تبلیغ اسلام را شروع کردند، کفار قریش با شیوههای مختلف خواستند جلوی حضرت را بگیرند و وقتی با پیشنهاد مال و ثروت موفق به این کار نشدند، به جنگ روی آوردند. همین افراد بودند که رسول خدا(ص) و مسلمانان را با نهایت خشونت و ظلم آنان را مجبور کردند به مدینه بروند. همچنين تمام اموال آنان را مصادره کردند؛ تا جایی که رسول خدا(ص) و مسلمانان مکه ـ که با عنوان مهاجرین شناخته شدهاند ـ با دست خالی وارد مدینه شدند. آنان در مدینه با کمک انصار توانستند زندگی بسیار فقیرانهای را شروع کنند. پيامبر(ص) در حالي كه خانهای براي سكونت نداشتند به خانه ابو ایوب انصاری رفتند. بنابراین ظلم و خشونت از سوي دشمنان اسلام اتفاق افتاد. در آن شرایط رسول خدا(ص) برای مقابله با دشمنان تصمیم گرفتند اموالی را که کاروان قریش به مدینه میآوردند، به ازای اموال مصادره شده مسلمانان در مکه بگیرند اما در همین شرایط قریش جنگی راه انداخت تا حق مسلمانان را به آنان برنگرداند.

*در جنگهای بعدی بین مسلمين و مشرکين چطور؟ باز هم کافران شروعکننده جنگ بودند؟

بله، دشمنان اسلام میگفتند «الحرب سجال» یعنی جنگ موجب مفاخره است و هر روز به سود کسی است. به همین دلیل میجنگيدند و میگفتند خون را باید با خون شست. بنابراین وقتی مشركين در جنگ بدر شکست خوردند، گفتند در احد تلافی میکنیم. مدتی بعد جنگ احد را شروع کردند و رسول خدا(ص) هم ناگزیر شدند دفاع کنند. مشرکين بعد از آن جنگهای خیبر، خندق و... را به راه انداختند و مسلمين و در رأس آنان پیامبر(ص) باید از خود و دین خدا دفاع میکردند. در تمامي این موارد آغازگر جنگ مشرکين بودند.
*اینها در حالی چنین حرفهایی میزدند که خودشان را عاقل و پیامبر را مجنون ميدانستند! حتی در قرآن هم آیهای با همین مضمون آمده است.

به هر حال اعراب دوران جاهلیت از آنجا كه اهل کتاب نبودند، درکی از موضوع وحی نداشتند. به همین دلیل به الهام، تکلم از سما و تصویر گرفتن جن در قالب انسان اعتقاد داشتند. بنابراین وقتی با پدیده وحی مواجه شدند، فکر میکردند این پدیده چیزی شبیه جن است و به همین دلیل میگفتند «بنی عبدالمطلب یکلم مع السماء/ پسر عبدالمطلب توسط جن از آسمان صحبت میکند». به همین دلیل بود که اعراب دوران جاهلیت، آیات قرآن را که از زبان پیامبر اسلام(ص) میشنیدند، فراتر از شعر میدانستند و میگفتند اینها از الهام توسط جنیان نشأت میگیرند.

*چه نشانه‌هایی در زندگی پیامبر(ص) هست که باعث میشود این شبههها از ایشان رفع شود؟

پيامبر اسلام(ص) کاملترین و عاقلترین انسان عصر خود بودند. نمونهاش مراجعات مداوم مردم و از جمله اعراب دوران جاهلیت به آن حضرت بود که در کارها و امور زندگی خود از ایشان مشورت میخواستند و به ایشان اعتماد داشتند. مدیریت، فرماندهی امور نظامی، فرمایشات ایشان درباره آداب معاشرت با مردم، امور اخلاقی، اجتماعی، سیاسی، تربیتی، اقتصادی و سبک زندگی ايشان همگی نشاندهنده عقل و درایت آن حضرت است؛ تا جایی که عقلایی که در شبهجزیره عربستان زندگی میکردند، به دین آن حضرت ایمان آوردند و امروز هم هر کسی که با شیوه زندگی و دین بر حق ایشان آشنا شود، بدون تردید مسلمان خواهد شد. همین موارد کافی است تا آن حضرت را بشناسیم و این رویکرد، تمامي شبههها درباره شخصیت حضرت را از بین میبرد.

*به موضوع خوبی اشاره کردید. آنها در حالی پيامبر(ص) را مجنون میدانستند که آن حضرت در دوران جوانی به محمد امین شناخته میشدند!

بله، درواقع آنها باید به بیعقلی و نادانی خودشان شک میکردند. چون با توجه به سابقه درخشانی که در دوران نوجوانی و جوانی آن حضرت وجود داشت، همه مردم آن حضرت را به عقل، درایت و دیانت میشناختند. اكنون نيز این موضوع را روایات و داستانهايي درباره زندگی آن حضرت اثبات میکند.
*اما بعضی از شبهاتی که دشمنان اسلام درباره ایشان مطرح میکنند، مربوط به دوران نوجوانی و جوانی ايشان است!

رسول اکرم(ص) قبل از اینکه به پیامبری مبعوث شوند، دین «حنفی» داشتند. یعنی جزو پیروان آئین حضرت ابراهیم(ع) و یکتاپرست بودند؛ تا جایی که مورخين نوشتهاند در آن دوران ۱۷ نفر بودند که شرک نمیورزیدند، به زیارت کعبه میرفتند، کارهای خلاف عقل و شرع انجام نمیدادند و مرتکب جرم و جنایت نمیشدند. این ۱۷ نفر كه پيامبر(ص) هم یکی از آنها بود با عنوان «حنفا» یا «احناف» شناخته میشدند.

مشرکين هم در آثار تاریخی خود نوشتهاند که محمد حتی قبل از بعثت نيز در مراسم ما شرکت نمیکرد و بت نمیپرستید. بنابراین رسول خدا(ص) قبل از بعثت بر دین حنفی و آئین یکتاپرستی بودند و خدای یگانه را میپرستیدند.

*خانواده آن حضرت چه؟ آنها هم یکتاپرست بودند؟
بله، خاندان عبدالمطلب از نسل هاشم و همگی یکتاپرست بودند. مادر رسول خدا(ص) نيز از طایفه بنی زُهره بود که آنها هم رفتاری شبیه حنفیان داشتند و مرتکب گناه و ظلم نمیشدند.