ذکر نام، لعن و طرد کسانی که در بیتالمال اختلاس کنند/روایت تاریخی «خمس» و مدیریت ائمه
6 دی 1393 ساعت 13:49
تاریخ و اندیشه - احیا: در زمان ائمه هم کسانی بودند که در مال خمس یا دیگر وجوهات دست میبردند و اختلاس میکردند. ائمه چقدر مدارا میکرد؟
تاریخ و اندیشه - احیا: ائمه اطهار از روزگار امام صادق(ع) هدایای مالی از شیعیان خود را قبول میفرمودند.(وسائل الشیعه ۳۴۸:۶-۳۴۹) در آغاز، این وجوه عمدتا از این اقلام تشکیل میشد: زکات که بسیاری از شیعیان ترجیح میدادند به امام بپردازند.(در این مورد خاص امام باقر(ص) امتناع میکردند و امام صادق(ع) گاه به گاه میپذیرفتند (ر.کو عقدالدرسی:۴۰ و کافی ۵۱۲:۲) صدقات و نذورات، موقوفات و هدایای عادی. در زمان امام صدادق(ع) شیعیان وجوه مالی خود را شخصا به امام یا خدمتکاران خاص عهده دار امور منزل ایشان بودند پرداخت میکردند. در سال ۱۴۷ منصور خلیفه عباسی دستور داد امام صادق(ع) را به دربار خلافت بیاورند و در آنجا ایشان را در مواردی متعددی به بازخواست کشید. از جمله این که مردم عراق وی را به عنوان امام پذیرفته و زکات خود را به او میپردازند.( مطالبالسئول ابن طلحه:۸۲) ... . در زمان امام صادق(ع) تشکیلات وکالت هنوز ایجاد نشده و به نظر نمیرسد امام، کسی را به عنوان وکیل در اخذ مالیات برای این کار نصب نفرموده باشد. نظام وکالت نخست وسیله امام کاظم(ص) بنیانگذاری شد.
وکلای امام کاظم(ع) در تمام شهرهایی که شمار معتنابهی از شیعیان زندگی میکردند مانند مصر، کوفه، بغداد، مدینه و سایر جاها حضور داشتند. در موقع در گذشت آن امام، نمایندگان و وکلای ایشان وجوهی متعلق به آن حضرت ذر مبالغ دههزار(رجال کشی)، سیهزار،(همان) و حتی هفتاد هزار(همان) ، دنیار و جزاین در اختیار داشتند. این وجوه زیر عناوین مختلف به نمایندگان امام در بلاد پرداخت شده بود... .
به طوری که از کگزارش منابع قدیم(مانند رجال نجاشی:۳۴۴) در مورد طرز عملکرد نهاد وکالت در دوران حضور ائمه بر میآید این نهاد در روزگار امام هادی(ع) به مرحله کمال خود رسید. امام شخصا بر کار نظارت داشته و مرتبا دستورالعملهایی به جامعه شیعه در نقاط مختلف میفرستاد که وجوه شرعی و حقوق مالی مربوط به امام را به نمایندگانی که در متن دستورالعمل نام برده میشدند پرداخت کنند.(رجال کشی:۵۱۳-۵۱۴) هر گجروه از این وکلا زیر نظر و در ارتباط با یک سروکیل ارشد که مسئول یک بخش بزرگ بود کار میکردند.
درآمد دفتر امام با افزوده شدن مالیات خمس که وکلا اکنون به طور منظم و سالانه به عنوان حق مقام امامت از شیعیان مطالبه و دریافت میکردند به طور وسیعی گسترش یافته بود. امام چون این مفهوم به این شکل و به عنوان یک واجب مالی سالیانه از تمام در آمد خالص، برای جامعه شیعه تازگی داشت سوالات و استفسارات فراوانی در این دوره درباره آن به عمل میآمد. از جمله سه وکیل ارشد امام: ابوعلی بن راشد(سر وکیل عراق)، علی بن مهزیار ( سروکیل اهواز)، ابراهیم محمد بن همدانی (وکیل منحصر منطقه همدان) به آن حضرت گزارش دادند که آنان با سوالاتی از جامعه شیعه در باب مفهوم حق مالی امام و دایره شمول آن روبرو شدهاند که خود جواب درست آن را نمیدانستند.(کافی۵۴۷:۱ / تهذیب ۱۲۳:۴) امام هادی(ع) البته تعداد بسیاری وکلای دیگر در ولایات و چند وکیل و کارگزار ارشد دیگر در بغداد و کوفه و سامرا داشتند که نام بسیاری از آنان همراه توثیقاتی که از طرف امام نسبت به آنان انجام شده در متون و منابع قدیم شیعه آمده است.
... اهتمام ناحیه مقدسه به حسن جریان امروز در مسائل مالی مربوط به مقام امامت در دوره امام حسن عسکری(ع) و سپس تا دوره غیبت صغری ادامه یافت. مت برخی نامههایی که حضرت عسکری(ع) به وکلای خود در اینباره مرقوم فرمودند در منابع قدیم و معتبر ضبط شده است. رد یان نامهها امام بر اهمیت پرداخت به موقع وجوه شرعی از طرف شیعیان تاکید شدید گذاردهاند. روشن است که نیازهای مالی دفتر مقام امامت برای تامین مصالح و حوائج جامعه شیعه دوره سختی را از سر میگذراند افزونی گرفته بود. در یک نامهای به صورت غیر معمول بسیار طولانی است و امام آن را به یکی از بزرگان شیعه در نیشابور نوشته بودند امام از مسامحه شیعیان آن منطقه که حقوق مالی خود را مانند زمان پدر بزرگوارش به صورت منظم و درست نمیپرداختند گله فرموده است. در همان نامه امام اشاره نمودهاند که مکاتبات میان حضرتش با شیعیان آن شهر در مطالبه مالی به طول انجامیده و اگر به خاطر رستگاری و سعادت و نجات اخروی آنان نبود هرگز چنین اصرار و ابرام نمیفرمودند.(رجال کشی: ۵۷۵-۵۸۰)در پایان نامه، امام نام چندتن از وکلای خود را در بلاد مختلف ذکر نموده و آنان را به امانت و درستی و حسن خدمت به پیشگاه امامت ستوده است.
متاسفانه چنان که لازمه طبع زلت پذیر بشری است برخی از وکلا در زمانها بعد در اموال امام اختلاس کرده و برخی دیگر که از طرف امام وکالت نداشتند با دعوی نمانیدگی ایشان به سو استفاده مالی و دریافت وجوه شرعی شیعیان میپرداختند. به این جهت در این دوره افراد متعددی از اطرافیان امام بهخاطر سو استفادههای مالی طرد و لعن شدند از جمله یکی از همان وکلایی که نام او در همان نامه بالا آمده است و مورد ستایش امام نیز قرار گرفته بود.
منبع: مکتب در فرایند تکامل نوشته سید حسین مدرسی طباطبایی ترجمه هاشم ایزد پناه که انتشارات کویر در سال 86 منتشر کرده است.
کد مطلب: 2005
آدرس مطلب: https://heyatdoc.ir/vdci.uarct1auwbc2t.html