نشست نقد و بررسی کتاب «لهوف» اثر سید بن طاووس روز گذشته سه شنبه(۲۸ مردادماه) با حضور دکتر محمدرضا سنگری و محمد اسفندیاری در بنیاد دعبل خزاعی برگزار شد
کار سیدبن طاووس در منظوم کردن اشعار «لهوف» ستودنی است
دکتر سنگری در ابتدای این نشست با اشاره به اهمیت کتاب «لهوف» گفت: در این کتاب علاوه بر شیوه نرم‌نگاری از اشعار نیز استفاده شده و ساختار داستانی کتاب بر جذابیت آن افزوده است. این شاخصه‌ها الگویی برای نویسندگان دوره‌های بعدی مانند کتاب «روضة‌الشهدا» شده است.
وی اظهار داشت: ترجمه‌های فراوانی از این کتاب ارائه شده که بسیاری از آنها ترجمه‌های نامناسبی هستند. با این وجود، از ترجمه آقای سید احمد فهری و فارس تبریزیان می‌توان به عنوان ترجمه‌های خوب از این کتاب نام برد. فهری، کلمه «لهوف» را به معنای «آهی سوزان» ترجمه کرده است که به معنای اصل کلمه بسیار نزدیک است.
این عاشورا پژوه، ضمن تشریح سه بخش اصلی «لهوف» عنوان کرد: نام هر یک از این بخش‌ها «مسلک» نامیده شده و نگاه عارفانه سید بن طاووس در این اثر موج می‌زند. مسلک نخست کتاب با ولادت امام‌حسین (ع) شروع می‌شود و بعد با سخنرانی امام حسین (ع) در مکه ادامه پیدا می‌کند. با توجه به این که رویکرد سید بن طاووس در نگارش این اثر شرح یک مقتل مختصر درباره عاشوراست این کتاب را نمی‌توان یک اثر تاریخی دانست و اگر کسی بخواهد به عنوان یک کتاب تاریخی به این منبع مراجعه کند با پرسش‌های بسیاری مواجه می‌شود. به طور مثال بخش‌هایی از اتفاقاتی که در زندگی امام حسین (ع) افتاده به دلیل همان مختصر بودن کتاب مطرح نشده است.
وی افزود: مسلک سوم کتاب نیز با خاکسپاری شهدای کربلا آغاز می‌شود و تدفین اجساد شهدا را شرح می‌دهد در این قسمت نیز خلاءهای زیادی مانند برخورد با کودکان حاضر در کربلا و اسرا آورده نشده است. مسئله اربعین یکی دیگر از مسائل طرح شده در این کتاب است که جای بحث بسیاری است. با وجود این کار مترجم کتاب در منظوم کردن اشعار کتاب لهوف ستودنی است.
«لهوف» یک تاریخ اجتهادی نیست
اسفندیاری در بخش دیگری از این نشست «لهوف» را کتابی خوشخوان و روان برشمرد و گفت: با این وجود این اثر از اشکالات متعدد خالی نیست. علم تاریخ از نظر اطمینان‌بخشی در پایین‌ترین مرحله علوم قرار دارد و در تاریخ به ندرت می‌توانیم تعیین کنیم، چرا که موضوع علم تاریخ گذشته است و گذشته دور از دسترس ماست. تاریخ را راویان اخبار روایت کرده‌اند و این راویان تنها بخشی از وقایع را دیده‌اند و بخشی از آن را نگاشته‌اند و بخشی از آن برای ما مانده است و تنها بخشی از آن معتبر است. بنابراین در تاریخ نمی‌توانیم با قاطعیت داوری کنیم.
 گرایش عرفان در کتاب «لهوف» دیده می‌شود
این نویسنده و پژوهشگر اظهار داشت: به طور مثال درباره تعداد شهدا در کربلا جای سؤال است. برخی از بزرگان از رقم ۷۰ تا ۳۰۰ نفر را ذکر کرده‌اند. بنابراین تاریخ آفت دارد و بزرگان ما باید در تاریخ اجتهاد کنند چرا که اغلب تاریخ‌های ما اجتهادی و تحقیقی نیست. کتاب لهوف نیز یک تاریخ اجتهادی نیست و با دقت فقها نوشته نشده است.
وی با اشاره به اشکالات کتاب «لهوف» ابراز داشت: گرایش عرفان در کتاب دیده می‌شود در حالی که برخی می‌گویند ماجرای عاشورا یک قصه اجتماعی و سیاسی است و تلقی عرفانی در روایت بسیاری از گذشتگان ما وجود ندارد. به طور مثال سید بن طاووس در این کتاب می‌گوید که تنها به دستور اسلام است که باید برای عزای امام‌حسین سیاه بپوشیم در حالی که از آنجایی که امام حسین(ع) با کشته شدنش به اعلای دین رسیده ما باید برای آن شادی کنیم.
اسفندیاری گفت: رفتن اهل بیت امام حسین (ع) در روز اربعین به کربلا، یکی دیگر از اشکالات موجود به این کتاب است. سیدبن طاووس می‌گوید که اهل بیت امام بعد از ۴۰ روز به کربلا رسیدند و در آنجا عزاداری کردند در حالی که این شبهه وجود دارد که به لحاظ طی مسیر این واقعه امکان‌پذیر نبوده است. میرزا حسین نوری نیز در کتابش این موضوع را رد کرده است.
وی با طرح شهادت امام حسین (ع) در کتاب «لهوف» عنوان کرد: سید بن طاووس در این کتاب تصریح می‌کند که امام حسین (ع) قصد شهادت داشته و با این گفته تایید می‌کند که امام حسین (ع) با کشته شدن خود به اعلای دین پیوسته و بر شهادت عرفانی او صحه می‌گذارد در حالی که امام حسین (ع) علم به شهادت داشته اما عزم شهادت نداشته است و تا پیش از سیدبن طاووس کسی چنین مساله‌ای را مطرح نکرده است.
اسفندیاری در بخش دیگری از سخنانش به تعارضاتی در کتاب لهوف اشاره کرده و گفت: به طور مثال در این کتاب بیان می‌شود که اهل کوفه ۱۲ هزار نامه به امام حسین(ع) فرستاده‌اند در حالی که ۱۸ هزار نفر با سفیران او در کوفه بیعت کردند این در حالی است که بسیاری از مورخان از وجود ۵۰ تا ۱۵۰ نامه خبر دادند چرا که در آن زمان افراد باسواد زیادی وجود نداشته است. حتی خود «فارس تبریزیان» نیز که این اثر را ترجمه کرده می‌گوید در بسیاری از مطالب کتاب مسائلی وجود دارد که در نسخه‌های خطی نبوده و تنها در نسخه‌های چاپی موجود است به همین دلیل نمی‌‌توان چندان به برخی از مطالب کتاب اعتماد کرد.
«لهوف» برای مردم و مخاطب عام نوشته شده و بخش‌های دشوار در آن در نظر گرفته نشده است
سنگری در بخش دیگری از این نشست در نقد کتاب «لهوف» گفت: ای کاش نویسندگان در ابتدای اثرشان انگیزه و روش خود را شرح می‌دادند تا ما می‌توانستیم با تأسی از آن بفهمیم که چه مطالبی از کتاب کاسته و یا به آن افزوده شده است.
وی تصریح کرد: از سوی دیگر باید رویکرد و نگرش نویسنده را در یک اثر درنظر بگیریم و در واقع باید ببینیم که او چگونه به مسأله نگاه می‌کرده است. همچنین باید این موضوع را در نظر داشت که سید بن طاووس برای چه مخاطبی این کتاب را نوشته است؟ این کتاب برای مردم و مخاطب عام نوشته شده و بخش‌های دشوار در آن در نظر گرفته نشده است.
این نویسنده و پژوهشگر دینی یادآور شد: از سوی دیگر باید کوتاه و مختصر بودن اثر را در نظر بگیریم و احتمال تحریف‌ها و دخالت‌ها را در تاریخ و این کتاب متصور باشیم.
 سیدبن طاووس کتاب «لهوف» را در سنین نوجوانی نوشته است/ دکتر سنگری: احتمالاً «لهوف» ضمیمه کتاب دیگری است
در بخش دیگری از این نشست اسفندیاری در پاسخ به سؤالی مبی بر صحت روایت تمرد فرشته فطرس و سخنان «جَون» غلام سیاه واقعه کربلا در این کتاب که فاقد سند معتبر و هر دو مخالف آیاتی از قرآن هستند، اظهار داشت: من درباره این موضوع توقف علمی می‌کنم و نظری درباره آن ندارم.
وی در خصوص اینکه کتاب لهوف در نوجوانی سید بن طاووس نوشته شده و از این منظر به چه میزان دارای ارزش است، گفت: البته در روایت‌های تاریخی آمده که این کتاب در سن بلوغ سید بن‌ طاووس نوشته شده است و از این منظر این موضوع قابل انکار نیست. اما با توجه به این که او در ادامه آثارش همواره از این اثر نام می‌برد و آن را می‌ستاید احتمال این که مطالب آن را همواره تأیید کرده باشد، بسیار وجود دارد.
اسفندیاری عنوان کرد: با این وجود، کتابی که فردی در اوایل عمرش می‌نویسد با کتابی که در اواخر عمرش می‌نویسد متفاوت است و شاید ارزش آثار پایانی عمرش بیشتر باشد. به هر حال این موضوع از ارزش این کتاب نمی‌کاهد. البته باید این را در نظر داشت که در گذشته امکان ویرایش کتاب نبوده است. با وجود این سید بن‌ طاووس در کتاب‌های دیگرش این کتاب را تأیید می‌کند و آن را زیر سؤال نمی‌برد.
سنگری نیز در پایان خاطرنشان کرد: کتاب «لهوف» ضمیمه کتاب دیگری بوده است و سید بن طاووس در هیچ دوره‌ای از عمرش این کتاب را نکوهش نکرده و می‌گوید تا پیش از من این کتاب بی‌نظیر است، اما من احتمال می‌دهم که این کتاب بازنگری شده باشد.

اسناد هیئت