نگاهی کوتاه به واژگان قرآن در معنا و مفهوم قربانی

مفهوم «قربانی» در میان کلمات قرآنی

شهرزاد دوستی

تاریخ انتشار : شنبه ۱۲ مهر ۱۳۹۳ ساعت ۱۵:۵۸

قربان کردن یکی از سنت‌ها و فرامین الهی است که حجاج هر ساله به جا می‌اوردنش. در مطلب پیش رو سعی کرده‌ایم معنی «قربان» را از لا به لای کلمات قرانی جست‌وجو کنیم.

«نحر»، «هدی» و «قربان» واژه‌هایی هستند که در قرآن مجید در معنا و مفهوم قربانی به کار رفته‌اند.

واژه «نحر» در آیه دوم سوره کوثر آمده است: «فصل لربک وانحر» یعنی پس برای پروردگارت نماز گزار و قربانی کن.
واژه «هدی» در مجموع ۷ بار در قرآن مجید آمده و هر بار در مورد قربانی حج و عمره است. سه مرتبه از این هفت بار در سوره بقره، آیه ۱۹۶ آمده است: «و برای خدا حج و عمره را به پایان رسانید و اگر [به دلیل موانعی] بازداشته شدید، آن‌چه از قربانی میسر است [قربانی کنید]و تا قربانی به قبانگاه نرسیده، سر خود را متراشید و هر کسی از شما بیمار باشد یا ناراحتی داشته باشد [و ناچار شود سر بتراشد] به کفاره روزه‌ای بداردیا صدقه‌ای بدهد یا قربانی کند و چون ایمن یافتید هر کس با اتمام عمره، حج را آغاز کند [باید] و آن‌چه از قربانی میسر است را قربانی کند...»
واژه ذبح نیز در سوره بقره، آیه ۶۷ آمده است:«خدا به شما فرمان می‌دهد که گاوی را سر ببرید» و نیز آیه ۱۰۷ از سوره صافات: «و او را در ازای قربانی بزرگی باز رهانیدیم»، هم‌چنین آیه ۳ سوره مائده: «آن‌چه برای بتان سر ریده شد...» و در سوره بقره آیه ۴۹ که خداوند نجات بنی اسرائیل را هنگامی که فرعون، فرزندان پسر ایشان را ذبح می‌کرد، به یادشان می‌آورد: «آن‌نان شما را سخت شکنجه می‌کردند؛ پسران شما را سر می‌بریدند.

واژه قربان نیز سه مرتبه در قرآن مجید آمده است؛ یک بار در سوره احقاف آیه ۲۸: « فلولا نصر هم الذین التخذوا من دون الله قربانا...» بار دیگر در سوره آل عمران آیه ۱۸۳: « همانا گفتند خدا با ما پیمان بسته که به هیچ پیامبری ایمان نیاوریم تا برای ما قربانی‌ای (به عنوان معجزه) بیاورد که آتش [آسمانی] ان را بسوزاند...» و برا آخر در سوره مائده آیه ۲۷:«و داستان دو پسر ادم را به درستی بر ایشان بخوان. هنگامی که [هر یک از آن دو] قربانی‌ای پش داشتند»

۱. احیای روح فدا کاری، ایثار و استقامت

۲. زدودن هر گونه انجراف و خرافه از مراسم قربانی زیرا « دین مقدس اسلام عادت نکوهیده قربانی بشری را که در بسیاری از اقوام پیشین و ملل باستان، از جمله فینیقی‌ها و کنعانیان، مصریان و اروپاییان رایج بوده و هم‌چنین قربانی برای بیتان و انسان و سوزاندن ذبایح را امضا نکرده و کشتن قربانی را در روز عید قربان به عنوان نوعی عبادت و در راه منفعت مردم و انفاق به فقرا پذیرفته است.» (بیگلری ۲۶۳:۱۳۴۵)

۳. با استناد به آیات ۳۸-۳۶ سوره حج، قربانی یکی از شعائر الله است و در ان خیر وجود دارد.

۴. «با توجه به آیه ۲۸ سوره حج ذکر نام خدا مرز مشخص ایمان و شرک است.» (حسینی کسکوئیه، ۳۰۷:۱۳۸۲)

۵. اجتناب از تفاخر

۶. اطعام نیازمندان
در روایتی از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است:«خداوند این قربان را قرار داده است برای سیر کردن مساکین از گوشت پس آنان را اطعام کنید» (وسائل الشیعه، ج۱)

۷. تقوا ملاک پذیرش قربانی است. آن چنان که در آیه ۳۷ سوره حج می‌خوانیم:«هرگز گوشت‌های آن‌ها و نه خون‌هایشان به خدا نخواهد رسید، ولی این تقوای شماست که به او می‌رسد.»
درواقع آن‌چه مهم است، معنویتی است که فرد با قربانی کردن بدان دست می‌یابد و با گام نهادن در راه بندگی، ه خدا نزدیک‌تر می‌شود. هم‌چنین در پایان آیه سوره مائده می‌خوانیم خدا تنها از صاحبان تقوا و پرهیزگاران عملی را می‌پذیرد. در حقیقت قرآن ملاک مقبولیت اعمال را تقوا معرفی می‌کند.