جلوهگری حقیقت هنری در «معماری اسلامی»/ اسلام معماری را چگونه شکل داد؟
تاریخ انتشار : دوشنبه ۷ ارديبهشت ۱۳۹۴ ساعت ۱۰:۰۵
گروه هنر: معماری در جهان اسلام یکی از بزرگترین جلوههای ظهور یک حقیقت هنری در کالبد مادی بهشمار میرود. از لحاظ تاریخی «معماری» اولین هنری است که توانست خود را با مفاهیم اسلامی سازگار کند.
معماری اسلامی همانگونه که از نام آن برمیآید شامل معماری گسترهای از جهان میشود که ما با عنوان جهان اسلام میشناسیم، معماری این کشورها تحت تأثیر ایدئولوژی اسلام در طول زمانی مشخص قرار گرفته و بههمین خاطر دارای برخی ویژگیهای مشترک شدند.
پیدایش این سبک با ظهور اسلام و تأثیر آن بر معماری رواج یافت و نمودهای آن را میتوان در مساجد، آرامگاهها، قصرها و دژها مشاهده نمود، از اولین نمودهای این هنر میتوان به گنبد صخره در اورشلیم اشاره کرد که در قرن ۶ میلادی ساخته شد و کاشیهایی با نقوش آبی، سبز و طلایی از گل، بته و تاج بود.
آثار معماری بهعنوان نمادهای فرهنگی، سیاسی و اجتماعی یک کشور شناخته میشوند. تمدنهای تاریخی نخست از طریق همین آثار معماری شناخته میشوند. ساختمانهایی چون تخت جمشید، اهرام ثلاثه مصر، کالاسیوم روم از جمله چنین آثاری محسوب می شوند. آثاری که پیوند دهنده مهم خودآگاهیهای اجتماعی بودهاند. شهرها، مذاهب و فرهنگها از طریق همین یادواره ها خود را میشناسانند.
طراحی معماری در اصل استفاده خلاقانه از توده، فضا، بافت، نور، سایه، مصالح، برنامه و عناصر برنامهریزی مانند هزینه، ساخت و فناوری است به منظور دستیابی به اهداف زیباشناختی، عملکردی و اغلب هنری؛ این تعریف، معماری را از طراحی مهندسی که استفاده خلاقانه از مصالح و فرمها با بهرهگیری از ریاضیات و قواعد علمی است، متمایز میکند.
قرآن؛ بزرگترین منبع الهام هنر
سعید یاسینیان، عضو هیئت علمی گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی همدان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، اظهار کرد: بزرگترین منبع الهام برای گسترش هنر اسلامی قرآن، سنت، دستورات و آمیزههای دینی ما است.
وی افزود: معماری اسلامی با ساخت مسجد «قبا» به عنوان نخستین مسجد جهان اسلام در عربستان آغاز شد، نخستین سنگهای بنای این مسجد که در بیرون شهر مدینه قرار دارد توسط رسول خدا حضرت محمد(ص) گذاشته شد.
یاسینیان ادامه داد: در آن زمان اعراب هنر اسلامی نداشتند و در واقع شاخصه هنری در معماری وجود نداشت ولی وقتی دین اسلام در کشورهای مختلف دنیا رواج پیدا کرد و مردم آنها مسلمان شدند ساخت مسجد به عنوان شاخصترین بنای اسلامی در هر کشوری شروع شد و هر کشور با توجه به داشتههای معماری سنتی خود مساجد را ساختند.
مسجد جامع «فهرج» اولین مسجد ایران
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد همدان بیان کرد: بعد از اسلام اولین مسجدی که در ایران ساخته شد مسجد جامع «فهرج» در شهرستان یزد، و در روستای فهرج است، ساخت مسجد جامع فهرج به نیمه اول قرن اول هجری برمیگردد؛ این مسجد، تنها مسجدی در جهان اسلام با قدمت زیاد است که ساختمان آن از ابتدا تا کنون تغییری نکردهاست.
وی عنوان کرد: با گذشت زمان شاخصهایی که برای مساجد و چیزهایی که در دین اسلام به عنوان شاخص برای مسجد بیان شده بود رواج پیدا کرد، در ایران هم با سبکهای معماری مختلف و در ابتدا با سبک معماری خراسانی مساجد بنا شدند.
هنر معماری اسلامی در دوره ساسانیان رواج یافت
مهدی شعبانیان، عضو هیأت علمی گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی همدان نیز بیان کرد: بعد از فتح اسلام در دوره ساسانیان به تدریج هنر معماری اسلامی در ایران ریشه میزند و تا دوره معاصر روند تکاملی داشته، وقتی سرزمینی توسط قوم دیگری فتح شود، قوم غالب فرهنگ و تمدن خود را بر سرزمین جدید وسعت میدهد که در ایران نیز این اتفاق افتاد.
وی افزود: بناهایی نظیرگنبد قابوس و مساجدی از جمله مساجد جامع یزد، مسجد امام اصفهان، میدان نقش جهان اصفهان دارای معماریهایی منحصر به فرد در جهان اسلام است و بر اساس معماری اسلامی بنا شدهاند.
حرکت از کثرت به وحدت شاخص معماری اسلامی- ایرانی
شعبانیان اضافه کرد: وقتی مبانی یک دین در هنر بسط و گسترش یابد خود به خود رنگ مذهبی به بدنه جامعه و فرهنگ خود میگیرد، عواملی چون توحید، از کثرت به وحدت رسیدن، پرهیز از بیهودگی استفاده از مصالح محلی از شاخصهای معماری اسلامی- ایرانی است.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی همدان خاطرنشان کرد: هنراسلامی هم مثل سایر رشتههای هنری از تمدن و هنر دورههای گذشته مثل دوره ساسانیان، تمدن بینالنهرین الهام گرفته و رشد و ارتقا داده شده است.
محمدمهدی گودرزی، مدیر گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی همدان نیز عنوان کرد: اگرچه معماری هر جا برگرفته از معماری بوم آن منطقه است، اما معماری اسلامی در اغلب کشورهای مسلمان جهان نظیر ترکیه، تونس، مصر و غیره وجود دارد
هنر ایرانی جزء قدیمیترین هنرهای جهان است
این مقام مسئول افزود: هنری که در ایران وجود دارد تحت عنوان هنر ایرانی جزء قدیمیترین هنرهای جهان است به همین علت قدمت هنر ایرانیان تمدن جهان را ساخته است.
گودرزی خاطرنشان کرد: در دوره هخامنشیان، دورههای قبل از اسلام مردم ایران با پذیرش اسلام و روی آوردن به ایمان توحیدی هنر ایرانی خود را در اختیار اسلام گذاشتند و هنر ایرانی- اسلامی ظهور پیدا کرد.
وی در ادامه سخنان خود بیان کرد: ایرانیان به علت ریشه یکتاپرستی که در تفکر و اندیشه و حکمت خو داشتند اسلام را پذیرفتند و هنر خود را با آن عجین کردند و تمام هنرتکنیکی و تجربه ایرانی را در اختیار این اندیشه قرار دادند و با جهان بینی اسلامی هنر ایرانی را به اوج تکامل رساندند.
معماری در اسلام یک تفکر و دارای عینیت است
عضو هیئت علمی معماری دانشگاه آزاد همدان اظهار کرد: معماری در اسلام یک تفکر، اندیشه و صاحب قالب و دارای عینیت است و معماری که بتواند آن اندیشه و تفکر موجود در اسلام را مجسم و عینیت بخشد آن «معماری هنر اسلامی» است.
وی در پایان گفت: هنر اسلامی دارای دو قسمت جسمیت، عینیت و معنا، مفهوم هنر است؛ عینیت، جسمیت بر گرفته از هنر بوم منطقه و معنا، مفهوم برگرفته از تفکر و اندیشه اسلام است.
تمام حقوق محفوظ بوده و استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.
