پیامبران الهی نخستین متجلیان هنر در صنایع دستی هستند

تاریخ انتشار : چهارشنبه ۲۰ خرداد ۱۳۹۴ ساعت ۰۸:۴۱

گروه اجتماعی: صنایع دستی در میان بسیاری از پیامبران و امامان معصوم(ع) نیز رونق خاصی داشته است و می توان گفت نخستین کسانی که به این هنر پرداختند، پیامبران بوده اند.

صنایع دستی، به مجموعه ‌ای از هنرها و صنایع اطلاق می‌شود که محصول آن‌ها به طور عمده با استفاده از مواد اولیه‌ بومی، به کمک دست و ابزار دستی ساخته می‌شود. در هر یک از فرآورده‌های این صنایع، ذوق هنری و خلاقیت فکری صنعتگرسازنده، به نحوی تجلی می‌یابد و همین عامل، وجه تمایز اصلی این گونه محصول‌ها از مصنوعات مشابه ماشینی و کارخانه‌ای است.

صنایع دستی، حاصل روح ملت‌ها و دستاورد هنرهای آموخته از نسلی به نسل دیگر است. بنابراین، صنایع دستی تنها کالائی برای مبادله نیست، بلکه خصوصیات فرهنگی و ویژگی‌های قومی، از طریق این کالا مبادله می‌شود و نوعی ارتباط فرهنگی در میان جامعه‌ها پدید می‌آورد.

صنایع دستی، تجلی ذوق ایرانی

در صنایع دستی ایران، ذوق هنری و بردباری و وسواس هنرمندان ایرانی، در ریزه کاری فنون هنری دیده می شود و آنها همیشه در این هنر پیشتاز بوده اند. به نحوی اسرارآمیز، در صنایع دستی ایران، تصویر یک زندگی نهفته است؛ یک زندگی با رنج ها و شکل های بسیار، همراه با شوق و زیبایی. به گفته مقام معظم رهبری، «صنایع دستی تنوعی که دارد، تجملی که دارد و ذوقی که در آن به کار رفته، زیبا و همه کس پسند است».

صنایع دستی، پس از جنگ جهانی دوم، با محتوای هنری و فرهنگی، مورد توجه کشورهای پیشرفته قرار گرفت. در دهم ژوئن/ بیستم خرداد سال ۱۹۶۴م.، نخستین همایش‌ جهانی با شرکت مسئولان اجرائی، استادان دانشگاه، هنرمندان و صنعتگران بیش از ۴۰ کشور جهان، در نیویورک برگزارشد. در قطعنامه پایانی آن همایش، تأسیس«شورای جهانی صنایع دستی»، به عنوان نهاد وابسته به یونسکو تصویب‌شد. سالروز تأسیس این همایش یعنی ۲۰ خرداد، به عنوان «روز جهانی صنایع دستی» نامگذاری شد.

صنایع دستی، از دیرباز به عنوان هنری سرگرم کننده و درآمدزا، جایگاه خاصی داشته است. به مرور زمان و با فکر و خلاقیت صنعت گران و هنرمندان، این حرفه پیشرفت های زیادی را پشت سرگذاشت تا به این جایگاه والا رسید. این هنر،در بین بسیاری از پیامبران و امامان معصوم(ع) نیز رونق خاصی داشته است و می توان گفت نخستین کسانی که به این هنر پرداختند، پیامبران بوده اند. به این هنر در قرآن نیز اشاره های زیادی شده است؛ چنان که خداوند در چند سوره، به فن زره سازی از سوی حضرت داوود(ع) اشاره کرده است.

صنایع دستی و اشتغال

سفره رنگین صنایع دستی ایران، هم اکنون دو میلیون و ششصد هزار نفر را به طور مستقیم، و حدود دوازده میلیون نفر دیگر را غیرمستقیم گرد خود آورده است. جالب اینکه بیش از هفتاد درصد از فعالان صنایع دستی ایران را زنان تشکیل می دهند. از این رو، می توان گفت زنان هنرمند ایرانی، بالاترین سهم را در تولید آثار صنایع دستی کشور بر عهده دارند.

صنایع دستی، از دیرباز عامل ایجاد اشتغال جنبی و درآمد بیشتر در مناطق روستایی و عشایری، و همچنین برای بعضی شهرنشینان بوده است. امروزه نیز به رغم گسترش محصولات صنعتی در همه کشورها، صنایع دستی نه تنها ارزش خود را از دست نداده است، بلکه هر روز بیشتر مورد توجه قرار می گیرد. در کشور ما نیز صنایع دستی با اتکا به پشتوانه غنی فرهنگ ایران اسلامی، در سه دهه اخیر، به نحو چشم گیری گسترش یافته است؛ به گونه ای که در زمینه سیاست گذاری و هدایت صنایع دستی، از ایران به عنوان یکی از کشورهای بسیار موفق در مجامع بین المللی یاد می شود.

قرآن کریم به عنوان مهم ترین و آخرین کتاب سعادت بخش، از هنگام نزول و سپس کتابت آن به دست کاتبان، از مهم ترین دست مایه ها برای الگوگیری هنرمندان صنایع دستی در راه تعالی و نهادینه کردن هنر متعهد برای رستگاری نوع بشر بوده است. هنرمندان با این کار، سرسپردگی و کرنش انسان را در مقابل خالق یکتا در آثارشان به نمایش گذاشته اند و کلمات الهی، برای نخستین بار به وسیله هنر در قلب انسان ها نفوذ می کند.

حضرت داوود(ع) یکی از پیامبرانی است که به فرمان الهی و به صورت اعجاز، می توانست با نرم کردن و پیچ و تاب دادن آهن با نیروی دست، زره ببافد. خداوند در سوره سبأ، به این موضوع اشاره می کند و می فرماید: «و ما به او گفتیم زره های کامل بساز و حلقه های آنها را به اندازه و متناسب کن». در واقع خداوند با این آیه، به داوود دستور می دهد سرمشقی از محکم کاری و دقت برای همه صنعت گران و کارگران با ایمان جهان باشد.

صنعت بافندگی، از جمله صنعت هایی است که در زمان پیامبران معمول بوده است و خداوند در قرآن، از آن برای تشبیه و رساندن پیام آسمانی خود استفاده کرده است. بافندگی و بافتن به عنوان یک هنر، شغل و سرگرمی مناسب برای بانوان است؛ زیرا با روحیه آرامش طلب و آرام آنان تناسب دارد. پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد (ص)یه و آله در این باره می فرماید: «کار مردان نیک، خیاطی، و کار زنان نیک، ریسندگی است».

صنایع دستی در استان گیلان

شرایط خاص آب و هوایى گیلان و موقعیت جغرافیایى و سابقه چندین هزار ساله مردم این سرزمین در هنر و صنعت موجب شده است که گیلان داراى صنایع دستى متنوع باشد. کشفیات باستان شناسى تپه مارلیک(چراغعلى تپه) نشانگر فرهنگ، تمدن و هنر دستى مردم این خطه از سرزمین ایران است.

هم اکنون صنایع دستى گیلان در رشته ‏هایى مانند، سبدبافى و حصیربافى، مرواربافى، بامبوبافى، سفالگرى، نمدمالى، دستباف ‏هاى ابریشمى، نخى و پشمى، قالى ‏بافى، چموش ‏دوزى، چوبکارى محدود گشته است و صنایع دستى به عنوان کالایى تزئینى قلمداد مى ‏شود.

خانواده ‏هاى روستایى در فصل هایى که کار کشاورزى کمتر مى‏ شود به تولید صنایع دستى مى‏پردازند و از این راه صنایع دستى نقش مهمى در اقتصاد خانواده ایفا مى‏کنند. برخى از مردم گیلان به شکل حرفه ‏اى به تولید صنایع دستى مانند سفالگرى، حصیر بافى، نمدمالى مى‏ پردازند و از این راه کمک هاى شایانى به اقتصاد استان و از بىکارى جلوگیری مى‏کنند.

بر اساس آمار موجود، در سال ۱۳۷۷ تعداد ۸۲۲۷ کارگاه صنایع دستى در استان گیلان وجود داشته که ۹۳۸۲ نفر در آنها مشغول به کار بوده ‏اند.

محمد علی نجفی استاندار گیلان با بیان اینکه در بخش صنایع دستی و فرش بافی توانمندی بالایی در گیلان وجود دارد، اظهار کرد: باید با بهره گیری از این استعدادها برای شکوفایی و ایجاد اشتغال هرچه بیشتر در این بخش تلاش کرد.

وی با اشاره به اینکه واردات محصولات بی کیفیت یکی از دغدغه های هنرمندان است، گفت: در سال های گذشته واردات بی رویه به صنایع دستی آسیب وارد کرده است.

ممنوعیت واردات صنایع دستی خارجی در گیلان

استاندار گیلان از سازمان صنعت، معدن و تجارت، گمرک و میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری خواست ممنوعیت واردات صنایع دستی خارجی را در گیلان جدی بگیرند.

رضا علیزاده، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گیلان در گفت وگو با خبرنگار ایکنا از گیلان، با اشاره به اینکه ۹۰ گونه از ۳۰۰ نوع صنایع دستی کشور، حاصل ذوق، هنر و خلاقیت هنرمندان گیلانی است، گفت: سفالگری، بامبو، رشتی دوزی، چادرشب، خراطی، شال، گلیم و جاجیم، مروار، حصیر، نازک کاری، چوب تراشی، سِراجی سنتی (کار روی چرم) و صندوق سازی از مهم ترین صنایع دستی گیلان هستند.

رونق بازار صنایع دستی و حفظ این میراث ماندگار

وی با بیان اینکه حفظ این میراث ماندگار در گرو رونق بازار صنایع دستی است، افزود: از فروش تولیدات صنایع دستی سالانه بطور میانگین حدود ۵ میلیارد تومان گردش مالی برای بازار صنایع دستی گیلان به ارمغان آورده می شود.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گیلان تصریح کرد: برای احیای صنایع دستی گیلان دست کم به حدود ۲ میلیارد تومان اعتبار نیاز است که این امر مستلزم افزایش اعتبارات کشوری و استانی می باشد.

علیزاده ایجاد فرصت ‌های شغلی در حوزه صنایع دستی را یکی از مزیت‌های آن دانست و متذکر شد: هنرمندان و فعالان عرصه صنایع دستی برای رقابت با بازاهای جهانی خصوصا آسیای شرقی باید به کیفی‌سازی محصولات دقت کنند.