به بهانه بزرگداشت روز مولوی؛

مولوی؛ عصاره فرهنگ اسلامی/ قرآن و احادیث، سرچشمه اصلی کلام مولوی است

تاریخ انتشار : سه شنبه ۸ مهر ۱۳۹۳ ساعت ۱۲:۱۶

گروه هنر: مولوی را عصاره فرهنگ اسلامی می‌نامند زیرا تمام فرهنگ اسلامی مانند فقه، فلسفه عرفان، قرآن، حدیث و غیره در آثار او به چشم می‌خورد.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از فارس، ایران اسلامی یکی از مهدهای بزرگ تمدن دنیا محسوب می‌شود به گونه‌ای که طبق آمارگیری دانشنامه ویکی پدیا، ایران نخستین تمدن دنیا بود و در ۱۰۰ سال بعد تمدن‌های دیگر ظهور پیدا کردند.
این سرزمین پهناور و بی‌نظیر در طول دوران مختلف علما، عارفان، هنرمندان،‌ شاعران و اشخاص برجسته و بلند گیتی را در خود تربیت کرده است. اشخاصی که به واسطه آثار آنان تا ابد در دل و اذهان عمومی مردم دنیا ماناست.
یکی از این شخصیت‌های بی‌نظیری که به واسطه شرح حال و احوال عاشقانه و عارفانه‌اش در دل و اذهان مردم دنیا باقی مانده است و تا ابد آثار او سینه به سینه به نسل‌های مختلف نقل می‌شود، مولانا جلال‌الدین محمد بلخی مشهور به مولوی است.
مولوی شاعر بزرگ قرن هفتم هجری ایران زمین است. پدر او بهاءالدین از علما و صوفیان بزرگ زمان خود بود و از این رو این شاعر اندیشمند از همان اوان کودکی با عرفان و اندیشه‌ها و مضامین عرفانی آشنایی داشت.
مولوی را عصاره فرهنگ اسلامی می‌نامند زیرا تمام فرهنگ اسلامی مانند فقه، فلسفه عرفان، قرآن، حدیث و غیره در آثار او به چشم می‌خورد.

عرفان مولوی دارای پشتوانه‌های قرآنی و حدیثی است
خسرو قاسمیان، عضو هیئت علمی بخش فارسی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در این رابطه به خبرنگار ایکنا گفت: مولوی به‌عنوان انسانی که از یک طرف مسلمان است و از سوی دیگر، معرفت او، معرفت عرفانی و ویژه است و همچنین سخنان و حرف‌های دل خود را با توجه به پشتوانه‌های فرهنگی غنی مانند قرآن، حدیث و فرهنگ و زبان مردم گرفته است، به بهترین شکل ممکن عرفان را در پرداختی زیبا و شاعرانه بیان کرده است.
وی افزود: این مسئله در وهله اول باعث می‌شود که مردم یا علاقه‌مندان به حوزه‌های معرفتی به مولوی و آثار او به ویژه کتاب ارزشمند مثنوی مراجعه کنند؛ به بیان دیگر مثنوی مولوی در حقیقت آموزه‌های عرفانی، اخلاقی و اجتماعی است که در یک ساختار و زبانی خواندنی ارائه شده است.
قاسمی ادامه داد: زبان شعر مولوی به ویژه در مثنوی که کتابی بسیار مورد توجه اهل فن و اهل معرفت است، زبان تمثیلی و زبانی است که به نوعی در یک شاکله مطرح در قرآن هم مشاهده می‌کنیم؛ البته این مثبت‌اندیشی‌ها یا رویکردهای مثبت به مولوی و آثار او هرگز به این معنا نیست که ما مولوی را به دور از هرگونه اشکال و ایرادی ببینیم.

آثار مولوی، برای بسیاری از تشنگان معرفت قابل توجه است
این استاد دانشگاه با بیان اینکه مولوی نیز مانند بسیاری دیگر از انسان‌های اهل معرفت می‌تواند ایرادهایی داشته باشد یا ما ایرادهایی را بر او وارد کنیم و اشکال‌ها و نقدهایی داشته باشیم، افزود: اما در مجموع به این نتیجه می‌رسیم که آثار مولوی صرف نظر از اینکه با مشرب برخی از متشرعان یا شریعتمداران چندان جور در نمی‌آید، برای بسیاری از تشنگان معرفت و معرفت‌ورزان تکیه‌گاه و مرجع قابل توجه و استفاده‌ای است.
وی با یادآوری اینکه بشر امروز در دنیا با بن بست‌های خاصی که بیشتر در حوزه‌های مادی و نفسانی است، گرفتار است، گفت: جهان امروز گرفتار تضادها و بن‌بست‌های فکری و عقیدتی است که بی‌گمان باز شدن دریچه‌هایی از معرفت عرفانی به خصوص در عرفان شیعی و یا در میان عرفایی بزرگی مانند مولوی می‌تواند این سرگشتگی و بن بست را به جایی که مطلوب‌تر است، برساند.
قاسمیان اضافه کرد: اگر کسی با دید تربیتی و معرفتی مثنوی مولوی را بررسی کند و بخواهد بیاموزد و بیاموزاند بی گمان یکی از منابع ارزشمند و قابل اتکا را پیش روی خود و جامعه باز کرده است؛ هم مثنوی مولوی و هم غزل‌های مولوی با اختلا‌ف‌هایی که در نحوه بیان دارند در یک جهت کلی و اصلی رو به جلو و در حرکت هستند و آن در حقیقت توجه انسان به خویشتن خویش و گمشدگی خودش است و توجه انسان به این نکته که از دام‌های نفسانی باید بیرون آمد و به آن آزادگی و پروازی که برای رسیدن به کمال لازم است، رسید.

مولوی توجه انسان را به خویشتن معطوف می‌دارد
عضو هیئت علمی بخش فارسی دانشگاه علوم پزشکی شیراز اظهار کرد: مولوی انسان را به خودش و آن گمشده اصلی خودش متوجه می‌کند و این نیست مگر اینکه برخاسته از تجربه‌های عرفانی خود مولوی و آموزه‌های معرفتی ما در حوزه‌های عرفان اسلامی و ایرانی.
وی عنوان کرد: اصولاً در مثنوی با یک جهان‌ها و آرمان‌هایی روبه‌رو می‌شویم که یک طرف آن گم‌گشتگی و گم‌شدگی انسان است و یک طرف آن راه‌های رسیدن به آن گمشده و پیدا کردن خویشتن خویش است و مولوی تلاش می‌کند انسان را از خاک بگیرد و به افلاک برساند و می‌خواهد انسان را به خدای خود متوجه کند؛ مولوی مانند هر انسان بزرگ، آرمان‌خواه و معرفت‌ورزی به دنبال نجات انسان از دنیاهای نفسانی است.
قاسمیان خاطرنشان کرد: در یک فراز از مثنوی می‌خوانیم که خطاب به انسان می‌گوید: «قیمت هر کاله می‌دانی که چیست/ قیمت خود را ندانی احمقیست» و همچنین در جای دیگر می‌گوید: «در زمین دیگران خانه مکن/ کارخود کن؛کار بیگانه نکن/ کیست بیگانه؟ تن خاکی تو/ کز برای اوست،غمناکی تو» این سه بیت شعر فشرده می‌گوید اما کلی مطلب بیان می‌کند و انسان را به نوعی به یاد فرمایش حضرت علی(ع) می‌اندازد که فرمود« در شگفتم از کسی که چیزی را گم کرده و به دنبال آن است ولی خودش را گم کرده و به دنبال یافتن آن نیست».
وی ادامه داد: بنابراین هر جای آثار مولوی را در مثنوی بررسی کنیم صرف نظر از شوریدگی‌ها و دیوانگی‌ها و جنون عاشقان و عارفانه‌ای که در آن‌ها موج می‌زند، مشاهده می‌کنیم مولوی به دنبال انسان است و خود می‌گوید: « کز دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست» و به دنبال آن است که پیدا نمی‌شود و از این نمونه‌ها در آثار مولوی فراوان است.

لزوم توجه جوانان به آثار مولوی
قاسمیان در ادامه با ابراز امیدواری از اینکه جوانان و تحصیلکردگان و مردم ما فرصتی برای گرفتارهای وانفسای زندگی مادی پیدا کنند و قدری برای خود و رسیدن به خود وقت بگذارند، گفت: البته ما بهترین آبشخورها و مشرب‌های انسانی و عرفانی در حوزه نظام دینی و عرفان و معرفت شیعی خود داریم و شکی در آن نیست اما در جاهایی مانند سخنان و کلام مولوی پرداخت‌های شاعرانه آن برای جذب و همراهی جوانان با این حوزه قدری قابل توجه‌تر است وگرنه سرچشمه‌های اصلی کلام سخن مولوی هم در اصل صرف نظر از اختلاف‌هایی که می‌تواند باشد و ایرادهایی که ممکن است بر برخی از کلام مولوی وارد شود، قرآن کریم و احادیث معتبر و ادعیه است.
عضو هیئت علمی بخش فارسی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: هرچند به ظاهر، مشرب مولوی با دیدگاه‌های شیعی تا حدودی فرق می‌کرده است اما هر آدم منصف و اهل فنی نمی‌تواند و نباید ارزش سخن مولوی و مثنوی و غزلیات او را نادیده بگیرد و این بی انصافی است که گاه با شخصیت‌های بزرگی مانند مولوی قدری خوب برخورد و رفتار نکنیم.
وی با بیان اینکه امروز کشورهای غربی در یک بحران روحی و معرفتی هستند، گفت: آنها در حقیقت به دنبال خودشان هستند و این را مخصوصاً در کشور مانند آمریکا بیش از جاهای دیگر جست‌وجو می‌کنند چنانچه مشاهده می‌کنیم در سالهای اخیر در کشورهای غربی آثار مولوی جزو پرفروشترین آثار دنیای نشر و کتاب و ارتباطات بوده و این قابل توجه است.

تشنگان معرفت از اندیشه‌های مولوی و بزرگان ادب پارسی غافل نشوند
قاسمیان خاطرنشان کرد: انسان گاهی تأسف می‌خورد که بسیاری از ما ایرانی‌ها به هر دلیلی از انسان‌های بزرگ، اندیش‌ورزان و هنرمندان خود غافل می‌شویم و فریفته و شیفته برخی صداهای آن سوی مرزها می‌شویم لذا بدون اینکه منکر شخصیت‌های بزرگی که در غرب بوده‌اند باشیم، توجه جوانان به این نکته معطوف می‌دارم که از خود و جهان خود و اندیشه‌های مطرح خودی، شخصیت‌های بزرگی امثال مولوی غافل نشوند و کتاب مثنوی را باید دوباره به میان آورند.
وی با تأکید بر اینکه باید گلستان سعدی و دیوان حافظ را بیش از آنچه که هست، دوباره مطرح کرد، گفت: البته هستند شاید آنگونه که باید باشند، قدری کمرنگ هستند و در مجامع و شهرداری‌ها و مراکز فرهنگی ما باید قدری زنده‌تر و پویاتر نسل جوان را به خود فراخواند و این کتاب‌ها را به روی تشنگان معرفت باز کنیم و شرح‌هایی بر آن بنویسیم که البته نوشتند و می‌نویسند و کارهای ارزشمندی شده و همچنان می‌شود ولی به نظر می‌رسد راه باز است و باید ادامه داد.